خودکفایی و استقلال اقتصادی

0 189

کلید دستیابی به اقتصاد مقاومتی خودکفایی در همه بخش‌ها است و استقلال اقتصادی، دست یابی به خودکفایی و رهایی از وابستگی در اقتصاد یکی از آرمان های بزرگ تمامی جوامع آزاده است. کم و بیش تمامی دولت ها در کنار پیگیری اهدافی چون رشد اقتصادی، ثبات قیمت ها، توزیع عادلانه درآمد، استقلال اقتصادی و خود کفایی و عدم وابستگی را به عنوان هدف مهم در برنامه های کلان خود مورد توجه قرار می دهند.

این امر به ویژه پس از جنگ جهانی دوم به عمده ترین دغدغه کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است. لذا سیاست هایی چون اتکا به نیروهای داخلی و تقویت حس خودباوری و همین طور حرکت به سمت سیاست توسعه صادرات به عنوان اهرم های رشد اقتصادی توام با دستیابی به خودکفایی و استقلال اقتصادی مورد اهتمام اغلب کشورهاست.  تلاش برای دست یابی به حد معقولی از خودکفایی و برنامه ریزی اصولی برای نیل به استقلال اقتصادی توام با حضور قدرتمند در عرصه های جهانی از نگاه اقتصاد اسلامی یک ضرورت است چرا که بدون دسترسی به چنین جایگاهی زمینه و راه نفوذ بیگانگان در سرنوشت مسلمانان فراهم می گردد که اسلام چنین وضعی را رد می کند. نفی هر گونه سلطه بیگانگان بر مسلمانان اصلی است که در قرآن کریم صریحا به آن تاکید شده است: «لن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا؛ خداوند هرگز برای کافران راه تسلط بر مومنین قرار نداده است.»[۱] بر طبق مفاد این قبیل از آیات بر مسلمانان لازم است که در تمام عرصه ها از جمله در عرصه فعالیت های اقتصادی به گونه عمل کنند تا زمینه و بستر سیطره یابی بیگانگان بر سرنوشت آنان فراهم نگردد و یکی از راه های جلوگیری از چنان وضعی تلاش برای دستیابی به استقلال و خودکفایی است لذا در قرآن کریم به مسلمانان دستور داده شده است که تلاش کنند خود را از وابستگی ها رها سازند: «واعدوا ما استطعتم من قوه: یعنی برای مقابله با آنان( کفار و مشرکان) آنچه می توانید نیرو آماده کنید.»(انفال/۶) اگر چه ظاهر آیه بیان تلاش برای تدارک نیروی نظامی است اما از نگاه اغلب مفسران کلمه«من قوه» هر نیرویی را شامل می شود که توان اقتصادی نیز از جمله آنهاست.

در مجموع می توان گفت اسلام با مطرح ساختن بحث خودکفایی به دنبال تامین نیاز جامعه اسلامی در حد بالایی از رفاه با اتکا به توانمندی های داخلی است و در مباحث مربوط به استقلال اقتصادی هم به دنبال حضور فعال در تجارت و سایر فعالیت های اقتصادی در صدد قطع وابستگی و عظمت و سربلندی جامعه اسلامی است. بنابراین کشوری که دارای استقلال اقتصادی است می تواند استقلال سیاسی و فرهنگی خود را نیز حفظ کند و برعکس وابستگی اقتصادی منشأ همه وابستگی هاست. به علاوه استقلال شرط لازم قدرت حکومت اسلامی است که بدون آن اقتدار اقتصادی هم میسر نیست[۲]. از این رو، یکی از راهبردهای بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران برای رسیدن به سیاست مستقل اقتصادی و کاهش وابستگی به دیگران، تلاش برای خودکفایی در محصولات ضروری است[۳] و امام خمینی(ره) بارها بر این امر تاکید داشته اند؛  «پس در رأس همه چیزها این است که یک کشورى راجع به ارزاقش محتاج نباشد به خارج. راجع به گوشتش و راجع به نانش و راجع به این طور چیزهایش محتاج نباشد. و این لازم است که دامداریها رواج پیدا کنند و همین طور کشاورزى به طور وسیع درست بشود. این مطلب همه جا باید بشود. مطلب در همه جاى ایران باید بشود. یعنى هر منطقه‏اى باید کوشش کند که براى منطقه خودش خودکفا باشد.»[۴]

امام خمینی(ره) نه تنها تلاش برای دست یابی به خودکفایی را لازم و یک “تکلیف ملی” می دانند بلکه تلاش برای تامین نیازهای جامعه و ایجاد خودکفایی ملی را یک “تکلیف شرعی” می دانند و چنین نگرشی، اهمیت والای استقلال اقتصادی و خودکفایی در اندیشه اقتصادی امام راحل را نشان می دهد؛ «این یک تکلیف هم ملى است و هم شرعى. یعنى اگر ما بتوانیم یک کارى بکنیم و نکنیم، پیش خداى تبارک و تعالى مسئول هستیم. این یک باب است که باب کشاورزى و دامدارى و چیزهایى که مربوط به ارزاق مملکت است، یک مملکتى که مى‏تواند و مى‏توانست در دامدارى جورى باشد که حتى به خارج هم شاید مى‏توانست بدهد، حالا باید گوشتش را از یک جایى بیاورند و گندمش را از یک جایى بیاورند و تخم مرغش را از یک جایى بیاورند و هر چیزش را از یک جایى. براى ما عیب است این مطلب که ما همه چیزمان به دست غیر باشد و چشممان به این باشد که کى نان ما را بدهد، کى گوشت ما را بدهد. بنا بر این باید همت کنند. همه قشرها همت کنند و این حاجت، ارزاقى را که ما احتیاج به آن داریم و ملت ما محتاج است، این را برآورند، و ان شاء اللَّه خودکفا بشوند.»[۵] خودکفایی در بخش اقتصادی را می توان در سه بخش مورد کنکاش و بررسی قرار داد. با بررسی آراء و بیانات امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای می توان به این مهم دست یافت که خودکفایی ملی درسه بخش صنعت، کشاورزی و معدن قابل رویت و تحقق است.[۶]  راه حلی کلیدی در دست یابی به استقلال و خودکفایی در اقتصاد مقاومتی،‌ سرمایه گذاری بر روی تولید ملی است: «ستون فقرات اقتصاد مقاومتی تولید داخلی است. تولید داخلی اگر بخواهد رونق پیدا بکند یقیناً باید، هم به آن کمک تزریق بشود، هم از چیزهایی که مانع رشد آن است جلوگیری بشود، هم برای محصولات، بازار به‌وجود بیاید، هم واردات محصولات مشابه به یک نحوی کنترل بشود و با محاسبه مورد مراقبت دقیق قرار بگیرد، هم در قراردادهای خارجی‌ای که این مجموعه و امثال این مجموعه دارند، دولت کمک بکند.

گفتیم اقتصاد ما درون‌زا و برون‌گرا است؛ ما از درون باید رشد کنیم و بجوشیم و افزایش پیدا کنیم، امّا بایستی نگاه به بیرون داشته باشیم؛ بازارهای جهانی متعلّق به ما است، باید بتوانیم با همّت خود و با ابتکار خود، در این بازارها حضور پیدا کنیم و این حضور بدون حمایت دولت امکان‌پذیر نیست؛ که البتّه بخشهای مختلف دولتی در این زمینه می توانند سهم داشته باشند.»[۷]

 

[۱]. آیه ۱۴۱ سوره مبارکه نساء.

[۲]. سیدصادق سیدنژاد، جهاد اقتصادی در اندیشه امام خمینی(ره)، قم، مرکز  پژوهش های اسلامی صدا و سیما،۱۳۹۰٫

[۳]. نک: سیدمحمد حسین زاده، توسعه اقتصادی و عدالت اجتماعی در اندیشه های امام خمینی(ره)، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، قم، مرکز آموزش عالی تربیت مربی عقیدتی سیاسی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،۱۳۷۹ و سیدحسین میرمعزی، «اقتصاد مقاومتی از منظر دین: مفاهیم، مبانی، الزامات و سیاست ها»، مجله مبلغان، شماره۱۷۹، خرداد۱۳۹۳٫

[۴]. امام خمینی(ره)، صحیفه امام، جلد‏۱۱، ص ۴۱۴٫

[۵]. همان، ص۴۱۵٫

[۶] . سیدمحمدجواد قربی،‌ بازاندیشی امنیت انسانی از منظر اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)،‌ پایان نامه کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، تهران، ‌پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی،۱۳۹۲، صص۱۶۲-۱۶۱٫

[۷]. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیداران گروه صنعتی مپنا در تاریخ ۱۰/۰۲/۱۳۹۳٫

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.