ارتش و حکومت در پاکستان

0 190

هر کشوری صاحب یک ارتش است ، اما در پاکستان ، ارتش صاحب یک کشور است. همآهنگی میان حکومت و ارتش پاکستان ، تعاملی خودجوش نیست ،معلول مهندسی ارتش پاکستان است.

در سال ۱۳۹۸با پایان  مهلت دهی مولانا  فضل الرحمن ، به عمران خان ، نخست وزیر جمهوری اسلامی پاکستان، جهت  کناره گیری از قدرت، هنوز  عمران خان در مصدر امور است، مشخص نیست. اعتراضات اخیر در پایتخت پاکستان،  اولین چالش منسجم مخالفان برای عمران خان از زمان به قدرت رسیدن ( ۲۰۱۸٫م) است.  کاروان راهپیمایی آزادی از سند به راه افتاد و با گذشت از لاهور،‌ به اسلام آباد رسید.تدابیر امنیتی در اسلام آباد تشدید و همه جاده های مهم با استفاده از کانتینرهای حمل بار مسدود شد. دانشگاه های خصوصی  نیز پیش از ورود کاروان راهپیمایی آزادی به پایتخت تعطیل شدند. تعطیلی سرویس های حمل و نقل در راولپندی، اسلام آباد، زندگی مردم را به شدت تحت تاثیر قرار داد، موضع گیری علنی  ارتش پاکستان در این قائله سیاسی تا کنون بر ملا نشد.اینک وضعیت به گونه ای است که بسیاری از رهبران سیاسی پاکستان نمی توانند انزوایی را که ارتش بر آنان تحمیل کرده است را تحمل کنند.

ج.ا.پاکستان با  جمعیت دویست واندی میلیونی ، بدهی خارجی ۲۶۰ میلیارد دلاری که سالانه ۳۰ میلیون دلار بدان افزوده می گردد ، کشوری است دارای سلاح اتمی، ظرفیت های مناسب منبع انسانی و مالی ولی با گسل های فراوان اجتماعی( اقتصادی، فرهنگی، سیاسی ) که شرایط حساسی در منطقه دارد.  هر حزب و شخصی در پاکستان حکومت تشکیل دهد باید راهبرد « I.S.I » در مقابله باهندوستان را اجراء نماید . طالبان یکی از محورهای راهبردی پاکستان است ، لذا ، ارتش پاکستان ، تحت هیچ شرایطی اجازه نخواهد داد، منافع راهبردی ، رقابت سوق الجیشی اش در رابطه با افغانستان ، تحت الشعاع قرار گیرد.

در پی عدم تحقق وعده ها، نا امیدی رای دهندگان برای بهبود اقتصاد ، کاهش فساد ، و….. ، ارتقاء نارضایتی عمومی ، فضایی را فراهم ساخت تا فضل الرحمن موج اعتراض مردمی را  علم داری نماید. در حالی که بهبود اقتصاد پاکستان تا حدی منوط به بهبود روابط اسلام آباد با دهلی نو و کابل است،  تا اقتصاد پاکستان به جنوب آسیا و آسیای میانه وصل گردد. اما روابط اسلام آباد ، با  دهلی نو،  و کابل، بیشتر از گذشته وخیم گردیده است.

مولانا فضل الرحمن طی مورخ ۱۳ آبان ماه ۱۳۹۸ ، در جمع هوادارانش در اسلام آباد گفت:‌ ” برای آنچه درست است، مقاومت کردیم و عقب نشینی گناهی بزرگ است و بازگشتی وجود ندارد. ما علاوه بر طرح A ، ‌ طرح هایB و C ،  هم داریم و تا زمانی که مطالبات ما تامین نشود میدان را خالی نخواهیم کرد. رودخانه خروشان مردمی اینجا متوقف نخواهد شد. ما کل کشور را تعطیل خواهیم کرد. اما این اعتراضات مسالمت آمیز خواهد بود و هیچ کس قصد ندارد به سمت « میدان دمکراسی» راهپیمایی کند. جای کافی در این میدان نیست ، اگر تصمیم بگیریم به سمت دفتر نخست وزیری راهپیمایی کنیم، هیچ چیز جلوی ما را نخواهد گرفت. ما  به چیزی کمتر از استعفای نخست وزیر رضایت نخواهیم داد. .”

عمران خان ، در پاسخی عجولانه، مطالبات مخالفان را غیرقانونی، غیردمکراتیک، غیرقابل قبول خواند و عذر خواهی احتمالی از رهبران احزاب مخالف را منتفی دانست و گفت:” هرگونه توافقی با آنان  با خیانت به کشور، برابر است.”

به گواهی سازمانهای ناظر برانتخابات ، ارتش پاکستان در روند رای گیری و اعلام نتایج انتخابات سال ۲۰۱۸ .م، مداخله مستقیم نکرد، ولی افکار عمومی به گونه ای مهندسی گردید که حزب تحریک انصاف عمران خان برنده شود.در آن ایام ارتش به رسانه های پاکستانی ابلاغ کرد که با نامزدهای مشخص از حزب مردم و حزب مسلم لیگ( ن) مصاحبه نکنند. در همان زمان پرونده های فساد مالی نامزدان شاخته شده حزب مسلم لیگ در مراجع قضایی به جریان افتاد و حزب مذکور نامزدهای توانا در بسیج رای دهندهگان از دست داد. تهدید و تحدید های رسانه ای برای پوشش مواضع حزب مردم و حزب مسلم لیگ پاکستان، تا حال  نیز برقرار است. یکی ازرسانه های پاکستانی چندی قبل مصاحبه ای با « آصف زرداری» ، رییس جمهور پیشین آن کشور ( همسر بی نظیر بوتو – پدر بلاول بوتو ، رهبر کنونی حزب مردم پاکستان)  انجام داده بود که تا حال اجازه انتشار نیافته است. مولانا فضل الرحمان بارها  موضوع  اعمال سانسور تبلیغاتی و این که حلقاتی در ارتش ، حامی عمران خان هستند را بار ها مطرح کرده است. « بلاول بوتو » نیز در جمع هواداران  فضل الرحمان ابراز داشت:” حکومت عمران خان خاستگاه دموکراتیک ندارد ونتیجه رقابت مشروع سیاسی نیست، به همین دلیل است که حامیان او در نهادهای امنیتی پاکستان، مانع  اطلاع رسانی آزاد و فعالیت احزاب شناخته شده می شوند.”

گفته می شود، ارتش پاکستان با حمایت از حزب تحریک انصاف ، تحمیل انزوای سیاسی بر مسلم لیگ و حزب مردم،  به نوعی خواهان  رفع و حل تضاد تاریخی الیت سیاسی و نظامی پاکستان، بوده مولانا فضل الله امیدوار است در شرایط ویژه ای بتواند حمایت ارتش را بدست آورد و بر مسند ریاست جمهوری بنشیند.

 اینک ، از سویی، علی رغم تاکید مولانا فضل الرحمن،  چنین می نماید که  حزب مسلم لیگ شاخه نواز و حزب مردم تمایل چندانی برای  همراهی اقدام احتمالی بعدی ندارند. بلال(  بوتو- زردای)، رهبر حزب مردم اعلام کرد:” کمیته مرکزی اجرایی تنها مرجع ذیصلاح برای تصمیم گیری درباره این موضوع است.”

یکی از مسئولین حزب مسلم لیگنیز ابرازداشت:” ‌ بعید است این حزب به اقدامات مورد نظر فضل الرحمن بپیوندد، براندازی دولت از طریق تظاهرات خیابانی، بدعتی نامطلوب است که پیش تر از سوی حزب تحریک انصاف باب شد. در شرایطی که دولت منتظر است ما را به عنوان عامل شکست حزب تحریک انصاف در حل مشکلات مردم و کشور معرفی کند،  نمی خواهیم پیرو این بدعت باشیم.”

احسان اقبال، دبیرکل حزب جماعت علمای اسلام، اعلام کرد:”  تا کنون تصمیمی گرفته نشده است، کمیته رهبری احزاب مخالف و اعضای آن در زمینه مطالبات از دولت، وحدت نظر دارند.حزب مردم پاکستان نیز اعلام کرد،‌ از همه مطالبات حزب جماعت علمای اسلام حمایت می کند اما، تصمیم گیری درباره برگزاری اعتصاب دسته جمعی با کمیته مرکزی اجرایی است.”

جمع بندی:

طبق اسناد، مشاهدات تاریخی،  پاسخ ارتش پاکستان به بحران های سیاسی در این کشور،  همواره کودتای نظامی،سرکوب و در مواردی هم باز کردن فضا و زمینه سازی برای انتخابات رقابتی بوده است. ارتش این کشور هرگز اجازه نداده است که رهبران منتخب،  کشور را هدایت و مدیریت ( کنترل) کنند.  چنان چه ، نتیجه اولین انتخابات در پاکستان که در آن حزب عوامی شیخ مجیب الرحمن بنگالی پیروز شد، مورد تایید ارتش قرار نگرفت و ملغی گردید. حتی این امر به جدایی بنگلادش از پاکستان انجامید. در وضعیت کنونی روشن نیست که ارتش به اقدامات مولانا فضل الرحمن و دیگر سیاستمداران این کشور برای گریز از بحران چه پاسخی خواهدداد، اما آنچه که حرکت اجتماعی مذکور آشکارساخت، این است که مهندسی فضای سیاسی توسط ارتش پاکستان ناکام مانده است، اگرجنبش مدنی مذکور سرکوب شود، احتمال دارد :

  • دولت عمران خان با مشکلات دست و پنجه نرم می کند.
  • سازمانی شبیه طالبان پاکستانی ظهور کند.
  • طبق عرف سیاسی پاکستان، ژنرال ها ، حکم رانی نمایند.
  • موج سواری غرب در تداوم اغتشاش ها، افزایش فشار بر پاکستان از سوی غرب

اما به هر صورت تداوم تنش های اجتماعی، جنجال های سیاسی پاکستان، بر کشورهای همسایه، بویژه افغانستان تاثیر قابل ملاحظه ای خواهد داشت.

منابع:

فردوس کاوش – روزنامه ۸ صبح افغانستان – سال یازدهم – شماره  ۳۲۲۵ –  تاریخ:۱۳/۰۸/۱۳۹۸

روزنامه پاکستانی « تریبیون»  شماره منتشره مورخ ۴ نوامبر۲۰۱۹

روزنامه پاکستانی « دان» شماره منتشره مورخ ۴ نوامبر۲۰۱۹٫

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.