نقش مسجد در تحولات  اجتماعی در گستره تاریخ اسلامی

0 90

 

چکیده

اسلام از ضرورت وجود یک مکان مشخص و پایگاه استوار در رابطه با عرضه ی قوانین خود و تعلیم و ارشاد مردم در تشکیل یک نظام اجتماعی عادلانه غافل نبود و لزوم بنای چنین مکانی در اولین دستورات نازل شد. دستور ایجاد مسجد از سوی خداوند تبارک و تعالی،به پیامبر اسلام(ص)ابلاغ شد و براساس این دستور موکد الهی،تمامی مسلمانان،موظف به ساختن چنین مکان مقدسی در سراسر جهان هستند. مسجد به عنوان یکی از مهم ترین سازمان ها در جهان اسلام شناخته می شود.در صدر اسلام،حرکت ها از مسجد آغاز و در آنجا سازماندهی می شد و نیروها از مسجد بسیج می شدند. به این ترتیب نهضت و انقلاب در اسلام،همواره با مسجد پیوندی استوار و جاودانه دارد. با الهام از این تفکر بنیادی اسلامی،قیام مردم در مسجد گوهر شاد در مخالفت با توطئه مبارزه با پوشش زنان در زمان رضا پهلوی و قیام مردم در مسجد جامع کرمان در اعتراض به کشتار ۱۷شهریور۱۳۵۷میدان شهدا(ژاله)،شکل گرفت.تبیین این دو واقعه،نقش مساجد را در جنبش ها و حرکت های اسلامی نشان می دهد. در این مقاله تلاش خواهیم کرد ضمن بررسی جایگاه مساجد در اسلام به حوادث مسجد گوهر شاد و مسجد جامع کرمان در دوران پهلوی بپردازیم.

مقدمه

بانگاهی به تاریخ نشان می دهد که همیشه پیروان ادیان معابدی داشته اند بعضی از فرقه های بودایی و مسیحی معبد ها و صومعه های خود را در دل کوه ها و اماکن دور از دسترس جامعه بنا می نمودند.

اما در تاریخ اسلام مسجد در قلب جامعه بنا می شود. مسجد در اسلام قلب تپنده ی جامعه اسلامی است. مجموعه های شهر سازی اسلامی همه وابسته به مسجد جامع بوده که نشان می داده مسجد قلب جامعه است. مسجد روزی پنج نوبت مسلمانان را از مجموعه ها و از اجزای شهر گرد هم می آورد و ایمان آنان را قوی تر می سازد و به جای خود باز می گرداند. دین مبین اسلام که یگانه آیین نجات بخش و سعادت آفرین انسان هاست و برای پیروزی و رستگاری انسان در تمامی جبهه های زندگی- اعم از اعتقادی،اقتصادی،اجتماعی،سیاسی،فرهنگی،اخلاقی و تربیتی- برنامه های جامع و مفصلی تنظیم و تدوین نموده و همه را برای یادگیری این درس ها زیر سایه تعلیم و تربیت خود قرار داده است؛پیش از هر چیز به یک کانون پر جاذبه ای نیاز دارد که همه پیروان خود را- اعم از زن و مرد،صغیر و کبیر به ویژه جوانان- در خود جای بدهد و همان محور و مرکز اجتماع مسلمانان باشد.

بدین گونه که تا همه در آن جایگاه مقدس در س هایی از کتاب بیاموزند و قدم به قدم در راه رشد و تکامل همه جانبه انسانی با تربیت پذیری صحیح از اسلام پیش بروند. از این رو رسول گرامی اسلام(ص)از آغاز برنامه ی هدایتی خود،مسلمانان رابه تاسیس چنین کانونی که آن را مسجد می نامند،فرا می خواند.

در این مقاله تلاش خواهیم کرد ضمن بررسی مساجد صدر اسلام  ، به نقش مسجد گوهر شاد مشهد و مسجد جامع کرمان ،در تحولات اجتماعی  بپردازیم.

  • چارچوب نظری

در حال حاضر به علت پیچیده و چند بعدی شدن مسائل گوناگون در جوامع،شاهد تاسیس سازمان های گوناگون در تمامی زمینه ها در جوامع هستیم تا به نیاز های بشری پاسخ دهند. علاوه بر خصوصیت اجتماعی بودن انسان اکنون،تلاش فرد به تنهایی و یا حتی گروه،بدون سازماندهی و در چهار چوب یک سازمان ،نمی تواند برآورده کننده نیاز های افراد باشد.

حضور سازمان ها در ابعاد گوناگون زندگی اجتماعی چنان پررنگ است که در حال حاضر هر فرد حتی از تولد تا مرگ یا سازمان های گوناگون در ارتباط است.

برخی از متفکران را نظر بر این است که اکنون دیگر شاهد پدیده ای به نام«جامعه» متشکل از «افراد»نیستیم؛بلکه «جوامع»کنونی متشکل از «سازمان ها» هستندو «جامعه» به این معنا باید موضوع علم «جامعه شناسی» قرار گیرد.

از نظر نهاد گرایی،هر سازمان- و  هر « نهاد»- در تحقق ارضای یکی از نیاز های بشری فعالیت می نماید و به یکی از انواع این نیاز ها پاسخ می دهد. طبق نظریه ی هرم یا سلسله مراتب نیازهای آبراهام مازلو،از جمله برترین نیاز های انسان،نیاز «خود شکوفایی» است. این نیاز در انسان،عالی ترین مرتبه نیاز است و خود،ممکن است ابعاد و اشکال گوناگونی داشته باشد. از جمله ابعاد این گرایش به «پرستش» و در مرحله ی نازل تر«دیگر خواهی» است. در سیر تحول تمدن برای پاسخ گویی به ابعاد متمایز نیاز «خود شکوفایی» در انسان ها،نوعی از ساز مان ها پدید آمده اند که به سازمان های مردم نهاد و داوطلبانه یا ،«سازمان های غیر دولتی»[۲] یا «سازمان های غیر انتفاعی»[۳] موسوم شده اند.

جالب توجه اینکه در تاریخ تمدن اسلامی،این گونه سازمان ها سابقه ای بسیار طولانی دارد. به علت مفهوم خاص «عبادت» در اسلام (که هر عملی را که به قصد قربت الهی صورت گیرد،عبادت بر می شمارد). از سوی دیگر به علت تاکید اسلام بر ارزش جمع و جماعت،این دین مبین راهکار  خاص بسیار مبتکرانه ای عرضه نموده است و آن تشکیل سازمانی داوطلبانه،غیر دولتی و غیر انتفاعی به نام «مسجد» است.

مروری بر نقش و اهمیت مسجد در اسلام و هم چنین نقش ها و کار کرد های آن در طول تاریخ حیات مدنی مسلمانان نشان می دهد که مساجد در اسلام و در جوامع مسلمانان نقشی را ایفا کرده اند که برتر از هر نقشی است که سازمان های مردم نهاد و غیر انتفاعی و غیر دولتی در جوامع دیگر ایفا می نموده اند بطور کلّی مسجد کانون عبادت، مشورت،تعاون اجتماعی ،آموزش وحدت اجتماعی،پاسداری از عدالت و امر به معروف و نهی از منکر شناخته می شود (نوبهار،۴۵:۱۳۸۴).

 

در ایران اسلامی مساجد در زندگی اجتماعی مردم حضوری جدّی دارند،بدان گونه که طبق آمار رسمی هم اکنون در ایران بالغ بر هفتاد و چهار هزار مسجد فعالیّت می کنند(میر عظیمی،۹۳:۱۳۸۷). یعنی به ازاءِ هر هزار و هشتاد نفر جمعیّت در ایران امروز یک مسجد وجود دارد و فعالیّت می کند در حالیکه قبل از انقلاب به ازاءِ هر هزار و چهار صد نفر یک  مسجد وجود داشت. مسجد در عصر انقلاب اسلامی جایگاه ویژه خود را در پویش های اجتماعی بدست آورد و در این میان نماز جمعه از اهمیّت بسیار زیادی در ایران بعد از انقلاب اسلامی پیدا نمود.

انقلاب از نماز جماعت عید فطر در تپه های قیطریه در سال ۱۳۵۷ و حرکت های انقلابی از مساجد ایران آغاز شد و بار دیگر مردم پی به هویّت اسلامی خود بردند و این یک مرحله سرنوشت ساز درتاریخ کشور ما بود در حالیکه در عصر سلطه سیاه استعمار تمام تلاش ها در جهت ترک نماز و تعطیلی مساجد و تحقیر هویت اسلامی ملّت مسلمان ایران صورت پذیرفته بود.

  • نخستین مساجد اسلامی

۱-۲ مسجد قبا

پیامبر  اسلام(ص) در نخستین فرصتی که برای تأسیس مدینه اسلامی به دست آورد به تاسیس مسجد به عنوان یک پایگاه مهم اجتماعی و تربیتی اسلام اقدام نمود. هنگامیکه پیامبر در راه هجرت به مدینه به قبا رسید در آنجا توقف نمود تا امام علی (ع) و حضرت فاطمه (ع) نیز از مکه به قبا برسند و در همین فاصله نخستین مسجد تاریخ اسلام را تأسیس نمود: مسجد قبا.

قبا در دو فرسخی مدینه قرار گرفته بود. رسول گرامی(ص) و همراهان او روز دوشنبه دوازدهم ماه ربیع الاوّل به آن  منطقه رسیدند.

۲-۲ورود  کاروان پیامبر به مدینه و ساخت مسجد النبی

رسول خدا (ص) بعد از قبا عازم مدینه گردید،  قبیله های اوس و خزرج هر کدام اصرار می ورزیدند که پیامبر(ص) در منطقه آن ها وارد گردد. پیامبر فرمود: شتری که بر آن سوارم مأمور است هرجا فروود آید فرود می آیم.

سرانجام شتر پیامبر در زمین متعلق به دو کودک یتیم بنام سهل و سهیل فرود آمد. پیامبر زمین را خرید و در این مکان مسجد النبی پی ریزی شد که در آن اساسی ترین موضوعات و مسائل مربوط به اداره ی حکومت اسلامی،وضعیت سیاسی،فرهنگی و اقتصادی مسلمانان با حضور پیامبر خدا(ص) مورد بحث و بررسی و تبادل نظر قرار می گرفت. به عبارت دیگر مسجد محل تلاقی امور جامعه اسلامی بود و در آن در تمام زمینه ها تصمیم گیری می شد.

مسجد النبی و رویدادهای مهم

مسجد النبی(ص) ،شاهد ماجراهای مهمی در تاریخ صدر اسلام بوده است. رسول اکرم(ص) در نخستن روزهای  پایانی بنای این مکان مقدس،خطبه های مهمی درباره دشمنان اسلام ایراد نمودند.

پیامبر (ص) در این خطبه ها که در جمع مهاجران و انصار ایراد می شد بر عادات جاهلی و قبیله ای و بر ،نابرابری های اجتماعی و در یک کلام آنچه که با راه خدا در تعارض بود و با حق و حقیقت مغایرت داشت،خط بطلان کشید. آن حضرت خون خواهی های دوران جاهلی،امتیازات اشرافی و طبقاتی و همه ی آثار باقی مانده از آن دوران شوم را لغو کرد.

در طول ده سال زندگی و امامت پیامبر در مدینه در و دیوار مسجد النبی(ص) شاهد سخنانی بود که پیامبر خدا(ص) در طول این مدّت به منظور رشد و تعالی مسلمانان در سایه ی مکتب انسان ساز اسلام بیان فرموده است.

عقد برادری  و بسیج عمومی مسلمانان

یکی از حوادث تاریخی و سرنوشت ساز در تاریخ این مسجد،برقراری پیمان«اخوّت » و برادری میان مهاجران و انصار بود که منادی اتحاد و برادری میان تمام مسلمانان جهان می شد.

از رویدادهای مهم دیگری که مسجد النبی(ص) در آن سال ها شاهد آن بود؛رویدادها اعلان بسیج عمومی مسلمانان برای دفاع از جامعه نوپای اسلامی آن روز و پاسخ گویی به تهدیدات نظامی دشمن بود. خداوندتبارک و تعالی با نزول آیاتی،کارزار با مشرکان را تجویز فرمود و مسجد النبی در پی این فرمان الهی،پایگاه فرماندهی و بسیج نیرو و تسلیح مجاهدان فی سبیل الله برای نبرد سرنوشت ساز بدر گردید. سرانجام نیز به رغم عده و عُدّه ی برتر دشمن و کمی ساز و برگ جنگی و نیروی رزمی مسلمانان،این جنگ با پیروزی مسلمانان پایان یافت.

  1. ۳. مسجد در دوران معاصر

با تشکیل سلطنت پهلوی ،سلطه ی سیاسی و اقتصادی نظام سرمایه داری غرب  بر ایران تقویت شد،ولی هنوز تعلقات فرهنگی و وابستگی جامعه ی ایران به ارزش های اسلامی به قدرت خود باقی بود. رضا خان در امتداد سیاست های غرب به اجرای طرح های ضد اسلامی روی آورد.

در این دوران در داخل ایران وضعی وجود داشت که  رضا خان را هر چه بیشتربه انجام این امر ترغیب کرده و زمینه ی مساعدی را برای انجام برنامه های او مهیا می کرد.

یکی از طرح های مهم که در دوران زمامداری رضا خان به آن توجه فراوان شد،تغییر پوشش بانوان بود. هر چند که اجرای این برنامه با سنن ایرانیان ضدیت داشت.

۱-۳سفر رضاخان به ترکیه

مهم ترین عامل پیدایش و اجرای برنامه کشف حجاب ،سفر رضا خان به ترکیه بود. تا قبل از این سفر ،زمینه های حضور زنان بدون حجاب در میان اشراف و درباریان آماده بود،اما تسلط هنجار های اعتقادی و پایبندی به سنن و تعالیم مذهبی به قدری قوی بود که این تحولات را به اقشار خاصی محدود می کرد و عموم افراد جامعه،از همه ی طبقات و خانواده ها را در بر نمی گرفت. مهم تر آنکه جنبه ی الزامی نداشت و هر کس بنابر خواست و سلیقه ی خود به سهولت می توانست با این روند همراه شود یا خود را از معرض این دگرگونی ها دور نگه دارد و به پوشش گذشته ی خود وفادار بماند.

اگر چه رضا خان اصولاً اعتقادی به پوشش اسلامی نداشت؛ولی سفر به ترکیه انگیزه مبارزه با پوشش زنان را در او تقویت کرد. رضا خان در سفر خود ،از مناطق مختلف بازدید کرد. نوع لباس و شیوه ی معاشرت زنان در جامعه و نحوه ی پوشش و آرایش دختران ترک،نظر او را جلب کرد. فکر تغییر اجباری و مسلحانه حجاب بانوان در ایران،در همین سفر در ذهن رضا خان ایجاد شد،چرا که او تصور می کرد به محض اینکه پوشش زنان تغییر کند کلیه شرایط اقتصادی و اجتماعی و علمی کشور تغیر می کند و مایل بود به منظور جبران عقب ماندگی های ایران که نتیجه بی تدبیری های او و امثال او بود،چنین وضعی در ایران نیز پدید آید و در واقع کشف حجاب زنان ایران،رهاورد سفر رضا به ترکیه بود.

۲-۳قیام مسجد گوهر شاد

به دلیل ریشه دار بودن انگیزه های دینی و حضور ریشه دار مذهب در ایران،سیاست اسلام زدایی غرب در ایران که رضا خان مأموریت انجام آن را داشت با مقاومت اجتماعی مردم مواجه شد. در پی اجرای مقدمات طرح کشف حجاب،نخستین واکنش را علمای شیراز بروز دادند. پس از علمای شیراز و اعتراضات پراکنده روحانیون در مناطق مختلف ایران،روحانیون مشهد،شدید ترین اعتراض ها را نسبت به اجرای این طرح بیان کردند. علمای مشهد که به عنوان یکی از هسته های اصلی مقاومت روحانیون در ایران مطرح بودند،وظیفه ی خود دانستند که در برابر این رفتار ها، واکنشی نشان دهند. تجربه ی نهضت مشروطیت و موارد مشابه آن در طول تاریخ ایران نشان داده بود که همبستگی بین مردم و روحانیون می تواند آنان را به حصول خواسته هایشان نزدیک سازد و در برابر تمایلات دستگاه حکومتی ایستادگی کنند. بنابراین از طرف علمای مشهد،تصمیم گرفته شد آقای قمی در باره ی توطئه کشف حجاب در ایران با رضاخان مذاکره کند و خواسته های مردم و نارضایتی آنان را از این وضع را،به گوش او برساند. در بین علما،جلساتی بر پا شد و صحبت ها و توقعات آنان در قالب چند عنوان مشخص،دسته بندی شد. تمایل اصلی همه ی افراد،متوقف ساختن روند اجرای نظامی تغییر پوشش و باز گشت جامعه به روال طبیعی خود بود. آقای قمی پس از شنیدن تمام در خواست ها به نمایندگی از طرف روحانیون مشهد به طرف تهران حرکت کرد. اما برخلاف رویه های گذشته و بر خلاف انتظار ایشان،پس از رسیدن به تهران نه تنها موفق به دیدن رضا خان نشد بلکه در باغی نزدیک شهرری زندانی شد(واحد،۳۸:۱۳۶۶).

از آن سوی،مسجد گوهر شاد و چند روزی محل اجتماع و سخنرانی علیه توطئه کشف حجاب بود. با بازداشت این روحانی بر جسته اجتماعات مزبور هر لحظه وسیع تر و اعتراضات گسترده شد و سخنرانان در مسجد گوهر شاد به افشای گری پرداختند. گردهمایی فزاینده مردم در مسجد مزبور همراه با سخنرانی های روحانیون ،می رفت تا به یک تهدید جدّی برای استیلای غرب بر ایران تبدیل شود، اما صبح روز جمعه ۱۰ ربیع الثانی ۱۳۵۴ه.ق(۲۰تیر ۱۳۱۴ه.ش) سربازان مستقر در مشهد برای متفرق ساختن مردم وارد عمل شدند و بر روی آنان آتش گشودند و جمع کثیری کشته و زخمی شدند اهالی مشهد و حومه متفرق نشدند و مقاومت کردند ونهایتاً سربازان از برابر مردم عقب نشینی کردند.

پس از این یورش مردم مشهد و اطراف مشهد به سوی مسجد سرازیر شدند و مسجد لبریز از جمعیت معترض شد. زنان خواستار شرکت در خیزش  گوهر شاد شدند  و در مسجد قسمتی برای حضور زنان معترض در نظر گرفته شد.

روز شنبه ۱۱ ربیع الثانی ۱۳۵۴ه.ق برابر با ۲ تیر ۱۳۱۴ه.ش مسجد لبریز از جمعیّت بود. با سخنرانی های افشاگرانه  و اعتراض آمیز روحانیون،شرایط ویژه ای در مشهد ایجاد شد و نظامیان بدون توجه به قداست مسجد،در غروب روز سوم تحصن،اطراف مسجد گوهر شاد را محاصره کردند تا اجازه ندهند کسی از مسجد خارج شده یا به مسجد وارد شود. در حقیقت رژیم تصمیم گرفته بود با قتل عام مردم در مسجد به اهداف خود جامه عمل بپوشاند.

پاسی از شب گذشته بود و مردم خود را برای اقامه ی نماز صبح آماده می کردند که نظامیان ،به مسجد حمله کردند و از سوی فرمانده نظامیان فرمان آتش صادر شد و کشتار عظیمی در مشهد صورت گرفت که تا آن روز در ایران سابقه نداشت. مردمی که برای اعتراض به سیاست های ضد اسلامی حکومت و احقاق حقوق خود در این محل جمع شده بودند،از زن و مرد تیر باران شدند. خون تمام صحن مسجد گوهرشاد را فرا گرفت. کشته ها در خون شناور شدند. جنازه ی زنان در حالی که هنوز چادر و روبند داشتند بر زمین مشاهده می شد. این تصاویر نشان دهنده ی بزرگ ترین فاجعه تاریخ ایران تا آن روز بود.

۴٫مسجد جامع کرمان

۱-۴ موقعیت مسجد جامع کرمان

بی تردید یکی از زیباترین و ارزشمند ترین آثار تاریخی کشورمان مسجد جامع کرمان است. یکی از نویسندگان در این باره می نویسد: «مسجد جامعه کرمان از بناهایی است که می تواند مایه ی افتخار ملت ایران باشد،زیرا از قدیمی ترین ابنیه ای است که از آل بویه باقی مانده،مسجد از جهت زیبایی بنا مورد توجه است»(موسوی نامی اصفهانی،۵۳:۱۳۶۳).

اگر چه بخش های اصلی مسجد،یادگار سلسله ی آل مظفر است،اما پس از آن تعمیرات و الحاقاتی نیز به آن صورت گرفت. به موجب خطوطی که در بالای مناره و گلدسته منقوش است،به سال ۱۱۷۶ق،محمد تقی کریم خان زند،مسجد مزبور را تعمیر کرده است. قبل از این تاریخ هم در در عهد شاه عباس دوم صفوی ،شاهرخ نامی به مرمت این مسجد پرداخت(نجمی،۷۱۰:۱۳۸۱).

۲-۴ محراب در خون

در تاریخ ۲۳مهر ۱۳۵۷ اعلامیه هائی از سوی مراجع بویژه امام خمینی بر روی دیوار های مسجد نصب گردید.

متن تمام اعلامیه ها حاکی از دعوت همه ی مردم ایران به اعتصاب و تعطیلی روز دوشنبه ،۲۴مهر ۱۳۵۷، چهلمین روز درگذشت شهدای ۱۷ شهریور میدان شهدا(ژاله) بود که مصادف با سالروز شهادت فرزند بزرگ امام خمینی و کشتار مردم خرم آباد،کرمانشاه،آمل،بابل،بوکان،مهاباد،ساوه و بعضی از شهر های دیگر ایران بود(خلیلی،۶۳:۱۳۵۷). هدف مردم از برگزاری تظاهرات گسترده،این بود که به محمدرضا ثابت کنند که ،با توپ و تفنگ و کشتار مردم نمی تواند جلوی مردم بایستد و مردم با این تهدیدات،نه تنها از صحنه ی مبارزه کنار نخواهند کشید،بلکه تا آخرین قطره ی خونشان ایستادگی خواهند کرد.

مراسم چهلمین روز شهدای انقلاب،در اغلب شهرها برگزار شده بود. مردم شهر کرمان نیز هم صدا با مردم سایر شهر های ایران،اقدام به بر گزاری مراسم شهدا در مسجد جامع کرمان کردند. سراسر شهر کرمان تعطیل بود. در مقابل،مأموران رژیم نیز اوضاع را تحت نظر داشتند.

مأموران و مزدوران رژیم شاه،در حدود ساعت۱۱:۵ صبح به مسجد رسیدند. حجت الاسلام آقایی صمدانی واعظ، در حال سخنرانی بود و ایشان مردم را به حفظ نظم و آرامش دعوت می کرد که ناگهان دود غلیظی خارج مسجد را در برگرفت. در واقع این دود ناشی از آتش گرفتن دوچرخه ها و موتور سیکلت های جمعیت داخل مسجد بود که به وسیله ی کولی ها، به آتش کشیده شد. گروهی از جمعیت داخل مسجد ،برای مقابله به بیرون از مسجد آمدند. اما به علت حمله ی نیروهای پلیس و افراد ناشناس مجبور به بازگشت به داخل شدند. در مقابل ،کولی ها با حمایت ماموران پلیس ،قصد ورود به مسجد را داشتند که با در های بسته مواجهه شدند. برای همین یکی از درهای مسجد را شکستند و به مردم حمله ورشدند بعضی از مأموران با تخریب مسجد حتی آجر های پشت بام مسجد را می کندند و به طرف مردم داخل مسجد پرتاب می کردند(اشرفی،۲۰۰:۱۳۹۰).

فضای شبستان،از گاز های خفه کننده پر شده بود. در های شبستان شکسته شد و حدود سیصد نفر مأمور با چوب و چماق و میله های آهنی به جمعیت حاضر در شبستان حمله ور شدند. مهاجمان با در دست داشتن چوب هایی که میخ های آهنی بر سر آن نصب شده بود،به مردم داخل مسجد که در میانشان زنان و کودکان نیز دیده می شد،حمله ور شدند و آنان را هدف گرفتند.

در این تهاجم وحشیانه،قسمتی از مسجد نیز به آتش کشیده شد. قرآن ها را آتش زدند. ماموران از پشت بام مسجد با شکستن سنگ های مرمر مخصوص نور گیر شبستان،گاز اشک آور به داخل جمعیّت متراکم پرتاب کردند. براثر افزایش گاز در شبستان،حالت خفقان به مردم دست داد حدود ده هزار نفر جمعیّت در مسجد وجود داشت که تعدادی از آنها قادر به فرار از مهلکه شدند بسیاری از کسانیکه از مسجد فرار کردند در خیابانهای اطراف مورد حمله نیروهای رژیم شاه قرار گرفتند.

۳-۴ عکس العمل ها در قبال حادثه مسجد جامع کرمان

انعکاس خبر این کشتار در کشور ،شعله ور شدن آتش خشم مردم سراسر بود؛ از آن پس این شعار در راهپیمایی های مختلف سراسر کشور شنیده می شد که «کتاب قرآن را مسجد کرمان را،خلق مسلمانان را،شاه به آتش کشید». با بروز این فاجعه خونین،انقلاب در کرمان روند تازه ای گرفت. مرحوم آیت الله صالحی،امام جماعت مسجد جامع و رئیس حوزه ی علمیه کرمان که خود نیز در این صحنه حضور داشت و با دشواری توسط مردم از مهلکه نجات یافت،به انعکاس جریان ماوقع پرداخت تا اذهان عمومی را از عمق فاجعه مطلع کند.

جامعه روحانیت کرمان به مناسبت هفتمین روز وقایع که مصادف با ۳۰مهر۱۳۵۷ بود،تعطیل و عزای عمومی اعلام کرد و از مردم کرمان برای حضور در مراسم سوگواری شهدای مسجد جامع کرمان دعوت به عمل آورد.

 

نتیجه گیری

مسجد از صدر اسلام تا امروز کانون مبارزات عدالت خواهانه و حق طلبانه مردم مسلمان بوده است و قلب حرکت های اسلامی بشمار می رفته است همانطور که مسجد در صدر اسلام نقش محوری در نهضت اسلامی ایفا نمود مساجد ایران نیز در انقلاب اسلامی ایران نقش بنیادینی داشتند که هرگز فراموش نخواهد شد.

 

 

منابع و ماخذ

  • اشرفی،لیلا(۱۳۹۰)؛خروج ممنوع:بررسی فجایع سینما رکس آبادان و مسجد جامعه کرمان،تهران:مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  • حیدریان،فاطمه(۱۳۹۰)؛کشف حجاب،تهران:مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  • خلیلی،اکبر(۱۳۵۷)؛ گام به گام با انقلاب،تهران: حوزه ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی
  • شعبانی،رضا(۱۳۷۳)؛واقعه ی کشف حجاب،تهران:سازمان مدارک انقلاب اسلامی
  • فرهمند،جلال(۱۳۸۰)؛در آستانه ی انقلاب اسلامی،تهران:موسسه مطالعات معاصرایران
  • موسوی نامی اصفهانی،میرزا محمد صادق(۱۳۶۳)؛تاریخ گیتی گشا،به کوشش سعید نفیسی،تهران: امیر کبیر
  • میر عظیمی،سید محمد رضا(۱۳۸۷)؛قطعه ای از بهشت: پژوهشی در باره مسجد و برتری های آن ،تهران: نخیل
  • نجفی،شمس الدین(۱۳۸۱)؛گاه شماری کرمان،کرمان:مرکز کرمان شناسی
  • نوبهار،رحیم(۱۳۸۴)؛مسجد نمونه،تهران:وزارت بازرگانی
  • واحد،سینا(۱۳۶۶)؛قیام مسجد گوهر شاد،تهران:وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

نویسنده: ساره جمالی زواره

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.