هند و تجارت اوراسیا

0 203

 هندوستان، چهارمین اقتصاد جهان و یکی از اقتصادهای نوظهوربا چشم اندازی تقریباروشن است. ولی پیروی از سیاستهای غرب و آمریکا طی سال های اخیر اقتصاد هندوستان را دچار چالش در زمینه تامین نیازهای اساسی مانند انرژی،  برخی مواد اولیه، هم چنین بازار مصرف نموده است. از این رو دهلی نو  سعی دارد هم بازار انرژی را متنوع سازی کند، هم با سازمانها و مناطق اقتصادی مختلف و متنوع ارتباط داشته باشد. یکی از این مناطق هدف دهلی نو، آسیای مرکزی و اتحادیه « آوراسیا» است. با شروع افول هژمونیک آمریکا و تاثیر آن بر معادلات جهانی، تلاش چین برای گسترش نفوذ در سایر مناطق، آغاز برخی ناامنی ها در حاشیه آسیای مرکزی ، دهلی نو، سیاستهای امنیتی و اقتصادی متفاوتی را در ارتباط با کشورهای آسیای مرکزی، دنبال می‌کند. آسیای مرکزی طی سالهای اخیر جایگاه ویژه ای در سیاست خارجی هندوستان  پیدا کرده است.

در سال ۲۰۱۲ هند سیاست اتصال به آسیای مرکزی(  India’s ‘Connect Central Asia’ Policy ) ، را در پیش گرفت. مطابق این راهبرد هندوستان در سه بعد : ۱- بازدیدهای بالای مقامات اقتصادی ۲- مشارکت فعال در سازمان شانگهای و اتحادیه اقتصادی آوراسیا-۳- فعالیت های امنیتی، آموزش نظامی، هماهنگی های ضد تروریسم ، روابط خود را با آسیای مرکزی گسترش می دهد.از این طریق دولت هند  در صدد است تا هم بازار انرژی را متنوع سازی کند و هم با سازمانها ،مناطق اقتصادی مختلف و متنوع ارتباط داشته باشد. آسیای مرکزی، اتحادیه آوراسیا، جزء مناطق هدف دهلی نو، است. تجارت هندوستان  تا سال ۲۰۱۵ .م، با آسیای مرکزی بالغ بر ۲ میلیارد دلار بود، این حجم تجارت برای  دهلی نو که از نظر تاریخی و تمدنی با آسیای مرکزی پیوندهای سیاسی و تجاری داشته ، رضایت بخش نبود .مهم ترین دلیل پایین بودن سطح روابط تجاری، عدم دسترسی راهبردی هندوستان  به آسیای مرکزی است.

سه مسیر برای دسترسی به آسیای مرکزی دارد که هرکدام با چالش هایی روبروست.

۱- در  مسیر پاکستان به دلیل منازعات سنتی با این کشور با موانع ژئوپلیتیک روبروست. ۲- در  مسیر دوم که افغانستان است، جنگ های داخلی، افراط گرایی، نا امنی راه هندوستان  به آسیای مرکزی را با دشواری پیچیده ای مواجه کرده است. ۳- راه سوم برای  دهلی نو، ج.ا.ایران است که از مزیت امنیت و پیوند هم زمان با موقعیت ایران همراه است، علی رغم سنگ اندازی های گاه و بیگاه  آمریکا، و  چالش هندوستان از مسیر ایران ، تا کنون معقول ترین مسیر برای هندوستان  کریدور ۷۲۰۰ کیلومتری از طریق ایران موسوم به « ISNTC» است که مشترکاً به بنادر ایران، شهرهای تجاری افغانستان نیز متصل می شود. شهرهای مهم این مسیر : بمبئی- آستاراخان- بندر انزلی- تهران- مسکو ، باعث می شود در هر ۱۵ تن بار، مبلغ  ۲۵۰۰ دلار برای تجارت هندوستان  با آسیای مرکزی صرفه جویی شود.

در راستای توسعه مناسبات سیاسی دهلی نو ، برای اولین مرتبه ، با حضور افغانستان « ششمین  نشست وزرای خارجه هندوستان و آسیای مرکزی»  در ژانویه ۲۰۱۹/دی ماه۱۳۹۷، برگزار شد تا برخی از موانع امنیتی در مسیر هندوستان – آسیای مرکزی با مشارکت افغانستان حل شود. در همین راستا هندوستان  در سال ۲۰۱۸ .م، مذاکرات جدیدی با اتحادیه اقتصادی« آورسیا»  برای ایجاد یک منطقه آزاد تجاری انجام داد و قصد دارد تجارت خود را در این منطقه با روسیه نیز از ۱۰ میلیارد تا ۳۰ میلیارد دلار در سال افزایش دهد. با توجه به اینکه رتبه هندوستان درسال ۲۰۱۷ .م، در شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری از مرتبه  ۵۲ به مرتبه ۴۰ تنزل یافت، این کشور به دنبال تقویت صنعت توریسم خود با کشورهای آسیای مرکزی است . علاوه بر این هندوستان  یکی از گزینه های جدی برای عضویت رسمی در اتحادیه اقتصادی آورسیاست. از میان ۵ کشور آسیای مرکزی، قزاقستان بیشترین حجم تجارت با هندوستان  را دارد.

نارندا مودی ،علاوه بر روابط مشترک با هر کدام از کشورهای آسیای مرکزی، روابط امنیتی خاصی با توجه به نیازهای این کشورها برقرار می کند، همانند: « رزمایش های خنجر ۳ و ۴ » در سالهای اخیر با قرقیزستان یا مانور مشترک« سد تروریسم » با قزاقستان در سال ۲۰۱۶ .م، و برخی آموزشهای نظامی هند به قرقیزستان.  دولت هند برای افزایش عمق استراتژیک هندوستان  به آسیای مرکزی بیشترین تلاش خود را بر اجرایی کردن کریدور« ISNTC » گذاشته و از طرف دیگر در ابتدای سال ۲۰۱۹ .م، هندوستان  از طریق وزیر امورخارجه خود به کشورهای آسیای مرکزی پیشنهاد راه اندازی« شورای تجارت هند و آسیای میانه »و «گروه توسعه هند و آسیای میانه» را برای تعمیق هرچه بیشتر مشارکت و ارائه سکویی برای پیشبرد اهداف تجاری داده است. این مساله نشان میدهد دولت نارندامودی بر اهمیت اهداف درازمدت هندوستان در آسیای مرکزی واقف است، اما برخی تناقضات درونی در سیاستهای دهلی نو باعث شده تا کنون در اتخاذ یک سیاست منسجم و مستقل در قبال آسیای مرکزی ضعیف عمل کند.  روابط خوب نارندا موندی، با واشنگتن، از یک سو، واز سویی، نیاز استراتژیک هندوستان  به آسیای مرکزی، باعث شده از سال ۲۰۱۴ .م، تا کنون این روابط دچار نوسانات زیادی گردد، به طوری که  درسال ۲۰۱۵ .م، نسبت به سال ۲۰۱۳٫م،  تجارت هندوستان با آسیای مرکزی، ۴% – (  منفی ۱۴ درصد ) کم تر شود. این نوسان تا سال ۲۰۱۵٫م، به دلیل سیاستهای ناسیونالیستی نارندا مودی،ادامه پیدا کرد.

اما وی به دنبال توازن تجاری با آسیای مرکزی بود بنابراین در سال ۲۰۱۷ .م، این توازن تجاری تا حدودی برقرارشد،  اما حجم تجارت با آسیای مرکزی نیز به کمتر از ۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۷ رسید که متاثر  از سیاستهای اقتصادی ترامپ هم  بود.   . اینک دولت مودی ، تلاش می کند هم زیرساخت های تجاری با آسیای مرکزی را که در سال ۲۰۱۲ .م، کلید خورد را عملیاتی کند و هم مناسبات سیاسی را توسعه دهد. با توجه به قابلیت های تعریف شده در  سیاست« اتصال به آسیای مرکزی» از جمله بانکداری، کشاورزی ،آموزشی و آکادمیک، شبکه الکترونیکو… که دهلی نو به دنبال گسترش آن با آسیای مرکزی است، هنوز هندوستان  اهداف خود را در این سند کاملا محقق ننموده است. دلیل عمده آن نیز کنش انفعال دهلی نو در سیاستهای امنیتی با کشورهای آسیایی و آسیای میانه است که نتیجه پیروی از سیاستهای امنیتی آمریکا در چند سال اخیر بوده است.

  منابع:

  محمت پرینچک، پژوهشگر ، استاد تاریخ و علوم سیاسی دانشگاه استانبول

 روزنامه آیدینلیک ترکیه منتشره های مورخ: ۱۹-۲۰ سپتامبر۲۰۱۹ 

دنیای اقتصاد، شماره ۴۷۲۱- شنبه ۱۳ مهرماه ۱۳۹۸

بنیاد مطالعات قفقاز- کد مطلب : ۲۱۸۶۴ مهر ماه ۱۳۹۸

روزنامه دیلی تایمز پاکستان – ۲۰ اسفند ماه ۱۳۹۷

 علی کالیراد، استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران

  احمد مرجانی نژاد- رویکرد های سیاست خاورمیانه‌ای روسیه و منافع تهران مسکو، مرکز بین المللی

      مطالعات صلح ( IPSC )- 19/05/1398

عبدالغنی محمدعظیم اف، کارشناس تاجیکستان، سخنرانی در نشست «توسعه علوم سیاسی در ازبکستان طی قرن بیست و یکم»

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.