شاخص های فرهنگ ایثار و شهادت در صحیفه سجادیه

0 274

چکیده

ایثار و شهادت دو محور اساسی در فرهنگ اسلامی می باشد و آنچه باعث بقای اسلام و نظام اسلامی است فرهنگ ایثار و شهادت است . براساس این دو محور است که اسلام  بر روی پایه های خود ایستاده و در قبال هر طوفانی ایستادگی می کند. بحث ایثار و شهادت به دوران پیامبر و بعد از آن به دوران امام علی (ع) بر می گردد. ولی ابقای این موضوع با قیام  عاشوراست. بقا و دوام هر ملت و جامعه مرهون و مدیون پایمردی ها و از خود گذشتگی های آن ملت و آن جامعه است و چه  بسا ایستادگی و از خودگذشتگی های افراد آن جامعه بیداری و سرافرازی را برای آن جامعه به ارمغان آورده است . با نگاهی اجمالی به تاریخ ملل در می یابیم که چنانچه ملتی از فرهنگ فداکاری و از خودگذشتگی برخوردار بوده اند پیروز و سربلند باقی مانده اند اما برای این که جامعه در مسیر دائمی ایثار و شهادت قرار بگیرد و به عبارت دیگر برای این که فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه پایدار باشد و دچار آفت نشود نیاز به شاخص هایی دارد که این شاخص ها بر گرفته  از ارزش ها و آرمان های اسلامی می باشد. یکی از منابع اصیل اسلامی صحیفه سجادیه است که در این کتاب ارزشمند به شاخص ها به صورت منسجم اشاره شده است که برای مستقر شدن دائمی فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه باید به آن ها توجه کند. هدف این پژوهش هم این است که ضمن تبین مفهوم ایثار و شهادت در مرحله ی بعدی شاخص های این دو محور را نیز با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی با استناد به صحیفه ی سجادیه مورد بررسی قرار دهد.

مقدمه

یکی از پشتوانه ها و ذخایر غنی فرهنگ جامعه ما فرهنگ ایثار و شهادت است که از نسیم روح بخش اسلام در جامعه جاری شده است . در نگاهی واقع بینانه به  تاریخ حیات اجتماعی بشر و تحلیلی منطقی از حوادث و وقایع اجتماعی می توان به شواهدی استناد نمود که گزاره ی مذکور را حمایت کند.مقاومت پیامبر اکرم(ص) و اصحابش در شعب ابی طالب، پیروزی خون بر شمشیر در حادثه ی عاشورا ،ظفرمندی لشگر اسلام در هشت سال دفاع مقدس، پیروزی حزب الله در جنگ نابرابر۳۳ روزه ی لبنان ،مقاومت خونین و سرافرازانه ی فلسطینیان در غزه از جمله نمونه های گویا و روشنی است که اعتبار گزاره ی اشاره شده را تایید می کند. بر این اساس گرایش باورمندی و تعهد به ایثار و شهادت از نیازهای حیاتی جامعه ی اسلامی است. از طرف دیگر فقدان یا کمبود تعلق و پایبندی به ایثار و شهادت در عرصه های مختلف می تواند در شکل گیری و گسترش مظاهر فساد و تیره بختی از جمله فقر، تبعیض، ظلم ،ذلت و حقارت اجتماعی ثاثیر گذار باشد (جنابعلیزاده،۱۱۲:۱۳۸۸ ). شهادت به معنی فدا کردن جان خویش در راه ارزش های الهی و دستیابی به حیات  ابدی است . به همین دلیل اگر کسی فاقد مایه های معنوی باشد شهادت طلبی او معنایی نخواهد داشت. این خدا باوری و معاد اندیشی است که به شهادت معنا می دهد و از آن جا که در این نوع جهان بینی ،شهید به حیاتی والاتر و لایزال می رسد، جان نثاریش معقول است و گرنه  عقلانی نیست که کسی برای دست یابی به  رفاه و زندگی دنیایی خود یا دیگران ، از جان خویش در گذرد ( موسسه ی امام خمینی،۵:۱۳۷۵).

انسان از آغاز تا پایان زندگی خود به طور فطری به  ارزش های اخلاقی گرایش دارد و شخصیت وی همواره با معیار فضایل و رذایل اخلاقی محک  می خورد و هرکس در این  سنجش به امتیاز بالاتری دست یابد در خاطر مردمان ونزد خدای خود جایگاهی رفیع و ارزشمند خواهد داشت (دیلمی و همکارش۵:۱۳۸۳).از جمله ی این ارزش های اخلاقی ایثار و شهادت و یا به صورت گسترده فرهنگ ایثار و شهادت است که از مولفه ها و ارزش های ادیان الهی می باشد و در دین اسلام هم  به صورت موکد به این فرهنگ غنی تاکید شده است چون یکی از محورهایی که نشان دهنده ی این است که ارزش های اسلامی در جامعه پایدار است و انحرافی در آن ها حاصل نگردیده است همین فرهنگ ناب ایثار و شهادت است .

فرهنگ ایثار و شهادت در دامن خود انسان هایی را پرورش داده که دارای خصوصیات و روحیات والا و متعالی هستند. داشتن همت بزرگ ،برخورداری از روح بزرگ ، عزت نفس و روحیه ی قوی ،بزرگواری و بزرگ منشی،زهد گرایی و عدم دلبستگی به دنیا و …… از مهمترین خصوصیات انسان های تربیت یافته در فرهنگ ایثار و شهادت است ( سید علیپور۱۳۱:۱۳۸۴ )

برای شکل گیری فرهنگ ناب ایثار و شهادت به شاخص هایی نیاز است ،چون بدون وجود شاخصه ها نمی توان انتظار شکل گیری فرهنگی ناب چون فرهنگ ایثار و شهادت را  داشت در قرآن کریم و روایات معصومین (ع) و بزرگان دینی به  صورت موکد به  این شاخص ها تاکید شده است و هر یک از این موارد جامعه را به توجه به این شاخص ها توصیه کرده است چون فقدان این شاخصه ها در جامعه یعنی از بین رفتن فرهنگ ایثار و شهادت ، در مقالات و کتاب های مختلف به  شاخص های فرهنگ ایثار و شهادت توجه شده است ولی در رابطه با  شاخص های ایثار و شهادت از منظر امام سجاد(ع) پژوهشی صوت نگرفته  و نویسنده در صدد است که پژوهشی تحت عنوان شاخص های ایثار و شهادت از منظر امام سجاد(ع) با استناد و تمرکز بر صحیفه سجادیه را مورد بررسی قرار دهد.

مفهوم ایثار

ایثار در لغت ،به معنای برگزیدن،غرض دیگران را بر غرض خود مقدم داشتن و مانند آن است. به عبارتی به  معنای از خود گذشتن و ترجیح و برتری دادن به آن چه مطلوب دیگران است و در اصطلاح عبارت است از:بخشش مال به کسی ،با وجود نیاز به آن (فهیمی۵۴۲:۱۳۸۷) . از مصادیق بارز و کامل احسان  ،ایثارگری است . ایثار کردن بر خلاف خودپسندی ،خود محوری به معنای دیگر پسندی ،دیگر محوری و حب ذات الهی است . به  این معنا  که انسان به جای این که به خود مادی و زندگی دنیوی بنگرد و دل بسته به آن باشد، به خود الهی می نگرد و فنای خود در خدا را مطلوب واقعی بر می شمارد( همتی۱۲/۱۰/۸۹)امام سجاد (ع) در دعای ۲۵ صحیفه از خدا طلب می کند که نسبت به دیگران اهل ایثار و تفضل بوده و دیگران  را برخود مقدم دارد.

مفهوم  شهادت

شهید و شهادت از ماده «ش ه د»اخذ گردیده است . شهد در لغت معانی متعددی دارد .مصدر شهادت به معنای حضور،شهاد دادن ، خبرقاطع  دادن ، مشاهده نمودن است .شهید کسی است که در راه خدا کشته می شود و یا مجاهدی است که در طریق حق جان می سپارد( ابراهیمی۲۷:۱۳۸۷).در اسلام  ،کشته شدن  آگاهانه و انتخاب  گرایانه در راه آرمانی مقدس و پاک که به تعبیر قرآن کریم «فی سبیل الله » نامیده می شنود، شهادت نام دارد و کسی که به چنین مقامی دست می یابد شهید است . البته پذیرفتن مرگ هنگامی ارزشمند است و قداست دارد که از سویی آگاهانه باشد و از سوی دیگر رضایت و خشنودی خداوند را در پی داشته  باشد(نیری۲۱:۱۳۸۴) . امام  سجاد (ع) در رابطه با  شهادت به این صورت از خدا طلب می کند:

سپاس خدای را ،سپاسی که بدان  در  زمره ی اولیاء نیکبخت قرار گیرم  و  بواسطه ی آن  در ردیف شهیدان که  با شمشیر دشمنان بشهادت رسیده اند درآیم (صحیفه ی سجادیه۱۳۸۵: دعای ۱)

شاخص های شکل دهنده به ایثار و شهادت از منظر صحیفه ی سجادیه

۱-دین سالاری

ازمهمترین شاخص های شکل دهنده به فرهنگ ایثار وشهادت دین سالاری و پایبندی به دین و ارزش های آن است. دین در لغت به معنای سرسپاری ،پیروی،تسلیم و جزاست.(بخشنده۱۸:۱۳۸۷)ولی در اصطلاح عبارت است از مجموعه ی عقاید،اخلاق ،قوانین و مقرراتی است که برای اداره ی امور جامعه انسانی و پرورش انسان ها می باشد. گاهی همه ی این مجموعه حق و گاهی همه ی آن باطل و زمانی مخلوطی از حق و باطل است و به عبارت دیگر دین حق شامل مجموعه ی باورها،ارزش ها و رفتارهایی است که انسان را به سوی کمال نهایی و سعادت ابدی سوق می دهد وتنظیم چگونه زیستن را به انسان می آموزد و وظایف انسان را در عرصه های مختلف مشخص می کند.(پاشائی۵۵:۱۳۸۵) امام سجاد (ع) در رابطه با دین سالاری در دعای ۹ از خدا به این صورت طلب می کند:

پروردگارا ! در آنجا که دین و دنیا ما به فساد تهدید شوند دنیای ما را در راه دین ما فدا ساز ،بگذار آنچه ناپایدار و نااستوار است به راه پایدار و استوار قربانی شود(صحیفه ی سجادیه۱۰۷:۱۳۸۵)

۲-عدالت

از شاخص های دیگری که در فرآیند شکل گیری فرهنگ ناب ایثار و شهادت نقش اساسی دارد،برقراری عدالت در جامعه است. عدالت مفهومی اساسی در اندیشه ی سیاسی است و در طول تاریخ،یکی از اساسی ترین آرزوهای انسان،تحقق بخشیدن به این آرمان بوده است ،مکتب ها و اندیشه های گوناگون بشری و الهی ،از دیگاه تاریخی و نظری ،راه حل های متفاوتی را برای تبیین و استقرار عدالت پیشنهاد کرده اند و این نشانگر اهمیت زیاد برقراری عدالت اجتماعی را رعایت می کنند بلکه در گسترش آن در جامعه همت می گمارند چرا که داشتن روحیه ی عدالت خواهی از اصول و ارکان حیاتی انسان است. در صحیفه ی سجادیه دررابطه با عدالت به این شکل آمده است:

پروردگار من! کمک کن که در توسعه ی عدل و داد بکوشم (صحیفه ی سجادیه۱۸۰:۱۳۸۵)

یعنی با وجود عدالت در جامعه است که باید انتظار بعضی شاخص های شکل دهنده به فرهنگ ایثار و شهادت را داشت ،یعنی در جامعه ای که فاقد عدالت است دیگر خبری از شاخصه های دیگرنیست و اینجاست که نباید انتظار شکل گیری فرهنگ ایثار و شهادت را در جوامع اسلامی داشت.

۳- عزّت

از شاخص های دیگری که در فرآیند شکل گیری فرهنگ ناب ایثار وشهادت نقش اساسی دارد،بحث عزت است. به عبارتی هدف عمده ی از شکل گیری فرهنگ ناب ایثار و شهادت همین بحث عزت طلبی است . عزت حالتی است که از نفوذ دیگران جلوگیری می کند و عزیز کسی است که مسلط می شود و بر او چیره نمی شوند،عزت به معنای پیروزی و جلوگیری است(نبوی،۸:۱۳۸۱) کلمه ی عزت به مفهوم مانع از مغلوب شدن انسان و ظلم و ستم ناپذیری او در برابر ستمگران و مستکبران است. عزت در لغت به معنای شکست ناپذیری و حالتی که مانع مغلوب شدن انسان می شود.(حق پناه،۱۲۸:۱۳۸۱) امام سجاد (ع) در صحیفه ی سجادیه در رابطه با عزت طلبی در دعای ۵ از خدا به این صورت طلب می کند:

آن چنان کن که ریان تقدیر به سوی سعادت ما سوق یابد و ما را از شقاوت و مذلت به دور دارد(صحیفه سجادیه،۸۱:۱۳۸۵)

در قسمت دیگری از دعای ۵ به این صورت آمده است:

خداوندا ! آن کس را که دوست باشی چه غم اگر جهان دشمن باشد و آن عزیز را که تو بر افرازی هیچ کس به خاک ذلت نتواند افکند(صحیفه ی سجادیه،۸۲:۱۳۸۵)

 

۴- امر به معروف و نهی از منکر

شاخص دیگری که در فرآیند شکل گیری فرهنگ ناب ایثار و شهادت نقش اساسی داردآآ، امر به معروف و نهی از منکر است. امر به معروف و نهی از منکر عبارت است از دستور دادن به انجام کارهایی که در نظر عقل و شرع به خوبی و نیکویی شناخته شده باشند و بازداشتن از انجام کارهایی که عقل یا شرع به بدی و ناروایی آن حکم می کنند(نگارش،۱۱۱:۱۳۸۶) امر به معروف ونهی از منکر از واجبات ضروری دین اسلام است و این فریضه به حدی مورد تایید قرار گرفته که سعادت جامعه را در گرو اجرای آن وترک آن را موجب گمراهی و شقاوت دانسته اند ،امر به معروف و نهی از منکر از گستره ی زیادی برخوردار است و در تمام شئون زندگی انسان قادر به دخالت می باشد.(زنجانی و عنایتی،۹:۱۳۸۶) امام سجاد(ع) در دعای ۶ در رابطه با امر به معروف و نهی از منکراز خدا به این صورت طلب می کند:

هم خویشتن به معروف بگراییم و هم دیگران را به سمت معروف برانیم هم خود از منکرات اجتناب کنیم و هم دست گمراهان بگیریم و از منکرات نجاتشان بخشیم(صحیفه سجادیه،۹۱:۱۳۸۵)

۵-نیت

شاخص دیگری که در فرآیند شکل گیری فرهنگ ایثار وشهادت نقش دارد مثوله ی نیت است. یکی از مهمترین شاخص ها در شهید شناختن نیت افراد است. در فقه اسلامی «نیت» از شروط اصلی و از ارکان تمامی عبادات و اعمال بشمار می رود و توجه به آن،در شهادت افراد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به نظر می رسد که مهمترین عامل در تعریف «شهید» دخالت انگیزه های الهی است. اگر نیت فرد چیزی غیر از جهاد در راه خدا و اعتلای کلمه ی توحید باشد و اگر هدف غیر الهی بر پایه هایی چون نفسانیت و مسائلی از این قبیل باشد دیگر مصداق شهادت بی معنی می شود(ولوی،۱۱:۱۳۷۸) امام سجاد (ع) در دعای ۲۰ در رابطه با نیت درست از خدا به این صورت طلب می کند:

ای پروردگار متعال! در سایه ی لطف خویش بر نیت پاک من توسعه وتوفیق ارزانی فرمای (صحیفه ی سجادیه،۱۷۷:۱۳۸۵)

۶- دوری از عجب

یکی از عوامل انحطاط فرهنگ ایثار وشهادت ،عجب است که آثار منفی زیادی در پی دارد. عجب ،یکی از رذایل اخلاقی است که انسان در خویش حالت بزرگی احساس می کند(تنها و اشرفی۸۹:۱۳۸۹) امام سجاد (ع) در دعای ۸ در رابطه با دوری از عجب از خدا به این صورت طلب می کند:

به تو پناه می آوریم از این که همچون فرومایگان از کار و کردار خوی راضی باشیم و در برابر دیگران گردنکشانه لب به خودستایی بگشاییم (صحیفه ی سجادیه،۱۰۴:۱۳۸۵)

در بخش دیگری ازدعای ۸ صحیفه به این شکل آمده است:

روا مدار که طاعت اندک خویش را بسیار بینم و به خویشتن ببالم وگردن استکبار و افتخار بر افرازم و به کیفر این خود بینی و خودپرستی از ادراک فضایل ومکارم فرو مانم (صحیفه ی سجادیه،۱۰۳:۱۳۸۵)

همچنین در دعای ۱۲ می خوانیم:

من اکنون در پیشگاه تو از نخوت و کبریا دوری می جویم و در پناه تو از شر وسوسه ی نفس و جاذبه ی معصیت می گریزم (صحیفه ی سجادیه،۱۲۵:۱۳۸۵)

 

۷- خلوص و پارسایی

یکی از ویژگی های فرهنگ شهادت، خلوص و پارسایی است ، خلوص و پارسایی مقدمه ی گریز از  دنیا و زخاف آن است ،زیرا دنیا دوستی ،چشم و گوش انسان را می بندد و به خود مشغول می کند و از مبارزه وتلاش و خدمت به خلق باز می دارد (میرکاظمی،۲۱۰:۱۳۸۶) امام سجاد در دعای ۱ در رابطه خلوص از خدا به این صورت طلب می کند:

ما را به سوی معنی توحید و حقیقت اخلاص هدایت و نعمت دانش و بینش را از برکات اخلاص وتوحید به ما ارزانی داشت (صحیفه ی سجادیه،۵۲:۱۳۸۵)

۸-به یاد خدا بودن

از ارزشهای ستورک اسلامی است که مومنان بسیار بدان سفارش شده اند .مداومت بر یاد خدا از آن رو اهمیت دارد که مومنان را صراط مستقیم بندگی، به سمت تکامل معنوی پیش می‌برد و از هر انحرافی و آلودگی و سقوط باز می‌دارد. یاد خدا ،همواره مومن در اوج و تعادلی نگه می دارد و در سختی ها آرامش و قوت قدم می بخشد (تقی اکبرزاده،۳۵:۱۳۸۰) امام سجاد (ع)در دعای ۲۱ در رابطه با یاد خدا بودن  به این صورت طلب می‌کند:

 

خداوندا! روا مدار که یاد تو را از یاد ببرم و نعمتهای تو را فراموش دارم از لطف عمیم تو هر چند دیرتر مرا را دریابد نامید بمانم خواه در آسایش و خواه در رنج خواه در تندرستی و خواه در بیماری خواه در سختی و خواه در آسانی خواه در پیروزی و خواه در شکست ها در توانگری و خواه در درویشی در هر کیفیت که باشم بگذار به یاد تو باشم (صحیفه سجادیه ، ۱۹۲:۱۳۸۵ )

۹- توکل بر خدا

از ارزش‌های بزرگ اسلامی و صفات نیک و برجسته مومنان توکل است. توکل به معنای وکیل قرار دادن خداوند در امور بر کارهاست، توکل درحقیقت اعتماد و اطمینان به قادر متعال کارها را به او سپردند و از او مدد خواستن است( تقی زاده اکبری،۷۸:۱۳۸۰) امام سجاد در دعای اول در رابطه با توکل بر خدا از خدا به این صورت طلب می‌کند:

به درگاه کبریا و عظمت پروردگار سپاس و ستایش می گذارم که ذات لایزالش ازلیست و ازلیت بی ابتدایش لایزال و جاویدان است .(صحیفه‌سجادیه ، ۵۰:۱۳۸۵)

یا در دعای ۷ صحیفه به این شکل آمده است :

ای کسی که تنها تو و از تو تنها راه نجات می جویند و در برابر حمله ی  حادثات به سوی تو فرار می کند (صحیفه سجادیه،۹۶:۱۳۸۵)

-۱۰ بی اعتنایی به دنیا

از عوامل شکست و ناکامی در عرصه جهاد و دفاع وابستگی به جهان مادی و دنیا دوستی است از نظر قرآن کریم دنیا دوستی و دل خوش کردن و حیات دنیا شوق به جهاد و دفاع را در دل می میراند آدمی را به کندی و سنگینی وا می دارد و از رفتن به مصاف با دشمن منصرف می سازد (تقی زاده اکبری ،۱۶۰:۱۳۸۰) امام سجاد(ع) در دعای ۳۵ در رابطه با بی اعتنایی به دنیا از خدا به این صورت طلب می‌کند:

پروردگار من !روا مدار که به دنیا داران رشک برم و حسودانه به زر و زیور آنان نگرم و در رنج رشک و حسد از فرمان مطاع و مقدس تو سر بپیچم و تو را ای آفریدگار عزیز و عظیم فراموش‌کنم (صحیفه سجادیه، ۲۷۶:۱۳۸۵)

پس از محورهای دیگری که در شکل دهی و پایداری فرهنگ ایثار و شهادت نقش اساسی دارد محور دوری از دنیا پرستی و عدم وابستگی به آن است زیرا در صورت وابستگی به دنیا دیگر شهادت و ایثار در راه آرمان ها و ارزش ها از معنا تهی می شود .

 

۱۱ -تقوا

از شاخص های دیگری که در فرآیند شکل دهی و تداوم فرهنگ ناب ایثار و شهادت نقش اساسی دارد تقواست. تقوا سپری پولادین در مقابل جنود جهل و شیطان و شالوده ی اسلام است. انسان را در همه ی جهات انسانی سوق می دهد و به کمال سعادت می رساند. مقدمه همه عروج ها ،شهادت ها و وصلت هاست و مایه برتری انسان و دیگران می‌شود (زمانپور ۱۳۷۸ :۵) امام سجاد (ع)در دعای ۲۲ در رابطه با تقوا از خدا به این صورت طلب می‌کند:

چنان اشتیاقم ده که زهد و تقوی بر دنیای من چیره شود (صحیفه سجادیه ،۱۳۸۵ :۲۰۰ )

یا در دعای ۱۶ در باب دوری از گناه و تقوا پیشگی امام سجاد(ع) می فرماید:

پروردگارا !مرا از تکرارمعاصی بازدار و به طاعت و عبادت خویش به گمار و توفیقم ده تا به درگاه تو لب به استغفار بگشایم (صحیفه سجادیه، ۱۳۸۵: ۱۵۵ )

محور شکل‌گیری فرهنگ ایثار و شهادت و تداوم آن بعد از ایمان به وحدانیت خداوند وجود شاخصه تقواست و در صورت غیبت این مقوله از زندگی نباید در انتظار شکل‌گیری فرهنگ نابی چون ایثار و شهادت بود .

۱۲- بصیرت

شاخص دیگری که در فرآیند شکل گیری و تداوم فرهنگ ناب ایثار و شهادت نقش اساسی دارد و بصیرت است بصیرت در لغت به معنای عقیده قلبی، شناخت ،یقین، زیرکی و عبرت آمده و در اصطلاح عبارت است از قوه ای در قلب شخص که به نور قدسی منور بوده به وسیله آن حقایق اشیاء و امور را درک می‌کند.( ندافی، ۱۳۹۱: ۵۵) امام سجاد (ع)در دعای ۲۵ در رابطه با بصیرت از خدا به این صورت طلب می‌کند :

پروردگارا! فرزندان  مرا به زیور تقوا و بصیرت بیارای تا نیکو ببیند و نیکو بشنوند و در برابر فرمان تو مطیع و محکوم باشند (صحیفه سجادیه، ۱۳۸۵ :۲۱۸)

جمع بندی

ایثار و شهادت دو محور اساسی در فرهنگ اسلامی می باشد و آنچه باعث بقای اسلام و نظام اسلامی ا ست فرهنگ ایثار و شهادت است .بر اساس این دو محور است که اسلام بر روی پایه های خود ایستاده و در قبال هر طوفانی ایستادگی می‌کند در مقاله حاضر در مرحله اول تعریف از ایثار و شهادت ارائه شده و در مرحله بعدی با بررسی‌هایی که صورت گرفت نتیجه ای که به دست آمد اینکه برای شکل‌گیری و در ادامه حفظ فرهنگ ناب ایثار و شهادت به شاخص‌هایی که برگرفته از مبانی و ارزش‌های اسلامی باشد نیاز است و بدون این شاخص‌ها شکل‌گیری فرهنگ ایثار و شهادت غیر ممکن می باشد .در مقاله حاضر نویسنده درصدد برآمد تا به چند شاخص ها که در فرایند فرهنگ ایثار و شهادت نقش اساسی داشتند با تمرکز بر صحیفه سجادیه پرداخته شود به عبارت دیگر در این پژوهش سعی بر این شد که به این سوال پژوهشی پاسخ داده شود که شاخص‌های شکل‌گیری فرهنگ ایثار و شهادت در جوامع اسلامی از منظر صحیفه سجادیه کدامند؟  و جوابی که در مقاله حاضر به آن دست یافته شد این که برای شکل‌گیری فرهنگ ناب ایثار و شهادت در جامعه نیاز به شاخص‌هایی است، اقسام این شاخص‌ها زیاد بوده و به همین دلیل  نویسنده در صدد برآمد مواردی از آنها را مورد بررسی قرار دهد.

منابع:

-صحیفه سجادیه (۱۳۸۵ )،ترجمه :جواد فاضل ،انتشارات بهزاد.

-ابراهیم نبی الله( ۱۳۸۷) جایگاه مفهوم شهادت در داستان های جنگ (مجموعه مقالات همایش ملی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت )،انتشارات دانشگاه اصفهان.

-بخشنده محمد ابراهیم (۱۳۸۷ )مقدمه‌ای بر شناخته نبوت و امامت، مازندران انتشارات مبعث.

-پاشائی محمد( ۱۳۸۵ )علل پیشرفت و انحطاط جامعه در کلام امام علی(ع) قم نشر مشهور.

-تنها محمود و عباس اشرفی( ۱۳۸۹ )عوامل رشد و انحطاط فرهنگ ایثار و شهادت با تاکید بر قرآن و سنت( مجموعه مقالات همایش ملی فرهنگ ایثار و شهادت) انتشارات دانشگاه زنجان.

-تقی زاده اکبری، علی( ۱۳۸۰ )عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس، انتشارات مرکز تحقیقات اسلامی.

-جنابعلیزاده، حیدر( ۱۳۸۸ )«چالش های ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه» نشریه مطالعات فرهنگی و ارتباطات شماره ۱۴.

-حق پناه ،رضا(۱۳۸۱) عزت از منظر قرآن و سنت ،نشریه آموزه های فقهی شماره ۴ و ۵.

-دیلمی ،احمد و مسعود آذربایجانی( ۱۳۸۳ )اخلاق اسلامی، قم :انتشارات دفتر نشر معارف.

-زمانپور، مجید( ۱۳۷۸ )فرهنگ شهدا ،انتشارات تندیس.

-سید علیپور، سید خلیل( ۱۳۸۴ )جایگاه فرهنگ ایثار و شهادت در اسلام و دیدگاه حضرت امام خمینی (ره )(مجموعه مقالات و سخنرانیها )انتشارات نقش گستر.

-امید زنجانی ،عباسعلی و لطفعلی عنایتی( ۱۳۸۶ )الگوی امنیت در جامعه اسلامی و ساز و کار امر به معروف و نهی از منکر ،ماهنامه نگرش راهبردی ،شماره۷۹- ۸۰ .

-فهیمی، محمدصادق( ۱۳۸۷ )فرهنگ ایثار و شهادت و شاخص های آن( مجموعه مقالات همایش ملی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت) انتشارات دانشگاه اصفهان.

– موسسه نشر آثار امام خمینی( ۱۳۷۵ )ایثار و شهادت در مکتب امام خمینی(ره) انتشارات عروج.

-مرامی، علیرضا( ۱۳۷۷ )بررسی مقایسه مفهوم عدالت، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-میرکاظمی سید محمد( ۱۳۸۶ )مجموعه مقالات همایش شهیدان و فرهنگ خدمت‌رسانی به مردم، نشر شاهد.

-نگارش، حمید( ۱۳۸۶ )شاخص های فرهنگ عاشورا ،فصلنامه پیام شماره ۸۶.

-نیری، محمد یوسف ،سیدمهدی خیراندیش( ۱۳۸۴ )شهید و شهادت در عرفان اسلامی، فصلنامه علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز ،شماره ۴۲.

-ندافی مرضیه( ۱۳۸۹ )نگاهی به آثار بصیرت در قرآن، فصلنامه حصون، شماره ۲۴ .

-نبوی ،محمدحسن( ۱۳۸۱ )عزت حسینی، نشریه مبلغان، شماره ۲۸.

-همتی، ابراهیم( ۱۳۸۹ )مراتب ایثار و نوع‌دوستی، روزنامه کیهان ۱۲/۱۰/۸۹٫

-ولوی، علی محمد( ۱۳۷۸ )شاهدان شهادت، انتشارات شاهد.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.