سناریوهای احتمالی جنگ اوکراین

0 377

جنگ اوکراین وارد ماه دوم خود شد و درگیری میان نیروهای روسی و اوکراینی در چندین جبهه همچنان ادامه دارد. تصور یکسره سازی سریع جنگ و اشغال کییف پایتخت اوکراین از سوی نیروهای مهاجم روسی تحقق نیافت و مقاومت نیروهای اوکراینی با همه سلاحهایی که غرب در اختیار آنها قرار داد، به گونه ای نبود که روسیه را درگیر باتلاق کند و جنگ را فرسایشی سازد. با توجه به پیامدهای سنگین این جنگ بر اقتصاد جهانی به ویژه بازار انرژی، بازار فلزات و مواد غذایی بسیاری از کشورهای جهان آرزو دارند این جنگ به سرعت پایان یابد.  تاثیر این جنگ بر نظام بین المللی و جایگاه قدرتهای بزرگ به ویژه امریکا، چین و روسیه نیز قطعی است و همه تحلیلگران در انتظار نتیجه جنگ هستند تا در باره نظام بین المللی آتی نظریه پردازی را آغاز کنند. سناریوهای معقولی که برای آینده این جنگ قابل تصور است به شرح زیر است:

۱- توافق دو طرف و پایان دادن به جنگ:

آغاز گفتگوها در مرز بلاروس- لهستان و سپس در ترکیه میان نمایندگان دو دولت روسیه و اوکراین از هفته های اولیه جنگ نشان می دهد که دو طرف درگیر در میدان، تلاش دارند تا این جنگ را از طریق دیپلماسی و گفتگو حل و فصل نمایند. روسیه اعلام کرده که پایان جنگ با چند شرط قابل قبول است از جمله به رسمیت شناخته شدن الحاق شبه جزیره کریمه به روسیه ، پذیرش استقلال دو ایالت روس نشین لوهانسک و دونتسک در شرق اوکراین معروف به منطقه دنباس، و نیز اعلام بی طرفی کامل اوکراین و تعهد دادن در عدم پیوستن به ناتو قابل تحقق است. اوکراین در اظهارات اخیر مسئولان آن هرچند بر تمامیت ارضی کشورش و حاکمیت تاکید می کنند اما خواهان عقب نشینی نیروهای روسی تا مرز دنباس شده و این اظهارات نشان می دهد که کییف آماده است تا در باره شبه جزیره کریمه و دنباس با روسیه به گونه ای معامله کند. همچنین تاکید نمایندگان اوکراین در باره پذیرش بی طرفی و عدم پیوستن به ناتو مهمترین خواسته روسیه تامین شده که به ظاهر، جنگ بخاطر آن آغاز شد، و این فضا راه حل بحران از طریق گفتگو را قویترین گزینه در آینده نزدیک می سازد. تلاش ترکیه برای ادامه میانجگری و برگزاری جلسه سران روسیه و اوکراین و دیدار رو در رو  پوتین و زلنسکی رؤسای جمهور روسیه و اکراین ممکن است این تلاشها را به مرحله یکسره کنندگی نزدیکتر سازد به ویژه که مقدمات توافق تا حدی فراهم است و روسیه پس از دیدار و گفتگوی وزرای خارجه دو کشور متخاصم در شهر انتالیای ترکیه به محاصره کییف پایان داده و عملیات نظامی خود را از مناطق شمالی  و مرکزی به شرق برده و این مساله نشان می دهد یا روسیه برای رسیدن به توافق حسن نیت از خود نشان می دهد و یا توافق های محرمانه ای میان دو طرف صورت گرفته است.

 

۲- جنگ فرسایشی :

بسیاری از کشورهای غربی به ویژه امریکا آرزو دارند این جنگ به یک جنگ فرسایشی تبدیل گردد تا موقعیت پوتین رئیس جمهور روسیه را متزلزل سازد و موقعیت روسیه به عنوان رقیب نظامی امریکا تضعیف گردد. امریکا می گوید حمله اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان و شکست مسکو در یکسره سازی این جنگ مهمترین عامل فروپاشی شوروی و تجزیه این کشور به ۱۴ کشور مستقل بوده است و اگر روسیه به عنوان مهمترین قدرت نظامی جهان نتواند اوکراین را به پذیرش خواسته های خود متقاعد کند زمینه سقوط پوتین در آینده فراهم خواهد شد. غرب به شدت تلاش می کند با دادن امکانات نظامی بسیار پیشرفته به اصطلاح دفاعی به ویژه سلاحهای ضد زره و سلاحهای ضد هوایی استینگر و نیز کمک های مالی به دولت زلنسکی در اوکراین تلاش دارند این سناریو تحقق و کابوس پوتین برای غرب پایان یابد. مراکز مطالعات نظامی غربی بر این باورند که ناتوانی روسیه در فتح کییف شاخص مهمی است که نشان می دهد جنگ به سمت فرسایش در حال حرکت است.

 

۳- جنگ سرزمین سوخته :

روسیه تاکنون ۲۰۰ هزار نیرو از ۸۰۰ هزار نیروی مسلح  این کشور را وارد عملیات اوکراین کرده و علیرغم حجم وسیع نیرو و مشارکت جدی واحدهای هوایی، هوانیروز و سامانه های موشکی در این عملیات اما توان یکسره سازی آن تاکنون ضعیف بوده و بجز منطقه روس نشین دنباس و منطقه جنوبی خیرسن در محورهای خارکیف و کییف در شمال و اودیسا در جنوب اوکراین  متوقف شده و اکنون و پس از گفتگوهای ترکیه از اطراف کییف نیز عقب نشینی کرده است. خیلی ها معتقد اند که سیاست ارتش روسیه در از بین بردن مراکز نظامی با کمترین آسیب به مردم غیر نظامی اوکراین، علت اصلی این نتیجه است و اگر این شرایط استمرار یابد روسیه و برای گریز از فرسایشی شدن جنگ سیاست سرزمین سوخته را دنبال خواهد کرد که در شهر ماریاپل به کار گرفته شد و مقاومت نازیهای اوکراینی تا حد زیادی در هم شکست و فرمانده سازمان نئونازی آزوف ناگزیر به تسلیم شد. البته استفاده از این گزینه وجهه روسیه را خدشه دار خواهد کرد و هزینه های اخلاقی بالایی برای مسکو در بر خواهد داشت.

 

۴- تجزیه اوکراین:

مهمترین علتی که جنگ هشت سال پیش را در اوکراین پدید آورد بحث های قومی است به ویژه سرکوب اقلیت روس تبار از سوی افراطگرایان اوکراینی در شرق این کشور بود و اکنون که شبه جزیره کریمه به روسیه ملحق شده و از نظر مسکو مسئله تمام شده است و دنباس نیز اعلام استقلال کرده از اینرو  مهمترین خواست روسیه تحقق یافته یعنی تحقق تسلط کامل بر دنباس، و روسیه می تواند با آتش بسی به همین مقدار دستاورد اکتفا کند و از افتادن در باتلاق جنگ فرسایشی خودداری نماید. تجزیه اوکراینمدل گرجستان را تداعی می کند که روسیه به تجزیه ابخازی و اوسیتیای جنوبی بسنده کرده و استخوان لای زخم نگه داشته است. تجزیه اوکراین عملا یک جبهه به عمق صد کیلومتر میان روسیه و اوکراین پدید می آورد و امنیت روسیه با وجود این کمربند تا حدودی تامین خواهد شد.

 

۵- یکسره سازی جنگ با سلاحهای نامتعارف از سوی روسیه:

امریکا در جنگ جهانی دوم با استفاده از سلاح هسته ای جنگ با ژاپن را به پایان برد و اکنون بسیاری از رهبران غرب می گویند که با توجه به بن بست کنونی در جنگ اوکراین ممکن است روسیه از چنین رویه ای استفاده کند. هشدار غربیها به روسیه در امکان استفاده از سلاحهای ضعیف اتمی و یا شیمیایی و یا بیولوژیک و اعلام بایدن در اینکه امریکا در چنین شرایطی سکوت نخواهد کرد به این علت است که استفاده از چنین سلاحی ممکن است سرنوشت جنگ را به نفع روسیه تغییر دهد. در جنگ ۱۹۹۱ آزادسازی کویت ، امریکا با استفاده از سلاحهای ضعیف هسته ای بر ضد نیروهای زرهی عراق نه تنها هزاران تانک، خودرو و نفربر را با این سلاح ذوب و از بین برده  که شیرازه ارتش قدرتمند صدام حسین رهبر بعثی عراق را نیز ازهم پاشید و اراده جنگ را از آنها گرفت. در این جنگ نزدیک به سیصد هزار نظامی عراقی بدون سر و صدا کشته شدند و تا ماه ها اجساد آنها در مسیر مرزی صفوان – زبیر دیده می شد. در نتیجه این جنایت بزرگ تاکنون مردم عراق هزینه های این جنایت را می پردازند و میزان شیوع سرطان در عراق نزدیک به ده برابر نرخ جهانی است.  معمولا استفاده از سلاحهای نامتعارف چنان وحشتی در طرف مقابل پدید می آورد که اراده جنگ را از بین می برد و تنها استثنای این قاعده ایران است که در مقابل سلاحهای شیمیایی غربی اهدایی به صدام ایستادگی کرد و خم به ابرو نیاورد.

۶- استعفای پوتین یا زلنسکی :

استعفای هرکدام از دو رئیس جمهور کشورهای در حال جنگ روسیه یا اوکراین در حال حاضر، شرایط جنگ را تغییر خواهد داد. بهرحال پوتین بر اساس وعده هایی جنگ را آغاز کرد و زلنسکی نیز بر اساس ارزیابی از توان ارتش خود و حمایت خارجی زیر بار دیکته روسیه نرفت و تن به جنگ داد و این وعده ها اگر تحقق نیابد، فشار زیادی بر کسی که محاسباتش اشتباه بوده وارد می سازد. پوتین رئیس جمهور روسیه در حال حاضر احساس می کند که بخش وسیعی از اهداف تعریف شده از این جنگ تحقق یافته و تحت فشار نیست. حتی اعتراضهای ابتدای جنگ از سوی معارضان ضد جنگ روسی را مهار کرده و دیگر اعتراضاتی در مسکو به جنگ اوکراین دیده نمی شود. اما زلنسکی که تصور می کرد در صورت حمله روسیه به کشورش، غرب به شدت از او حمایت خواهد کرد، اکنون تجربه به او نشان داده که غرب حمایت کرد اما نه انطوری که آقای زلنسکی تصور می کرد. جمله رئیس جمهور اوکراین در اینکه غرب اوکراین را تنها گذاشت نشان می دهد که او دچار اشتباهات محاسباتی شده و ممکن است هزینه ای بابت آن بپردازد. کشور اوکراین طبق برآوردهای اولیه حدود ۵۰۰ میلیارد دلار از این جنگ زیان دیده و حدو چهار میلیون اوکراینی به خارج پناهنده شده و هشت میلیون دیگر در داخل آواره شدند و هرچه زمان این جنگ طولانی تر شود هزینه های اوکراین بیشتر خواهد شد و زلنسکی باید به مردم خود پاسخ دهد که آیا اصرار او بر پیوستن به پیمان ناتو ارزش این همه خسارت را داشت یا نه. این فشار سنگین بر آقای زلنسکی ممکن است او را به فکر استعفا وادارد و اگر چنین شد امکان تغییر شرایط جنگ به نفع طرف مقابل مطرح خواهد شد.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.