کودتای سفید پارلمانی در پاکستان

0 270

خلاصه:

عمران احمدخان نیازی، موسوم به عمران خان، ‌۶۹‌ ساله، یک ورزشکار محبوب، کاپیتان سابق تیم ملی کریکت پاکستان، سیاستمداری کاریزماتیک که در سال۲۰۱۸ .م، گفته می شد با حمایت برخی رهبران ارتش پاکستان، با لفاظی‌‌های ضددولتی، طرح چشم‌‌اندازی برای ساختن یک «پاکستان جدید» ، شعارهای یک دولت رفاه مبتنی بر فرصت‌‌ها، عدالت ، استقلال برای یک قدرت هسته‌ای اسلامی با جمعیت ۲۲۰ میلیونی، اما فقیر، به قدرت رسید. علی رغم تلاش هایش ، بسیاری از اصلاحات و پروژه‌های مدنی وعده داده‌شده اش تحقق نیافت ، لذا با تداوم تورم افسارگسیخته، بدهی‌‌های خارجی، سایر مشکلات بنیادی  اجتماعی ، اقتصادی، رد توصیه‌های رهبران نظامی،‌ و مهم تراز همه ، عدم رعایت دستور العمل های واشنگتن- لندن، در حفظ منافع آنان در راستای مسایل امنیت منطقه ای و سیاست خارجی، تمایل و تظاهر به توسعه روابط با پکن و مسکو، متحدان خود را از دست داد که همین امر به آرامی حمایت کافی برای به چالش کشیدن شایستگی هایش را موجب گردید.با اعلام نتیجه رای‌گیری در پارلمان ۳۴۲  نفره پاکستان ، عمران خان  با ۱۷۴ رای مخالف، برکنار شد. وی نخستین نخست وزیر پاکستان است که با رای عدم اعتماد نمایندگان مجلس از سمت خود برکنار می‌شود.عمران خان در مصاحبه با خبرنگاران خارجی [۱] گفته بود: اقدام (مخالفان) برای برکناری من، مداخله آشکار آمریکا در سیاست داخلی ما است.وی افزود که سفیر پاکستان در واشنگتن روز ۸ مارس با مقامات آمریکا دیدار و در جلسه رسمی یک «نامه تهدیدآمیز» دریافت کرده که در آن نوشته شده اگر عمران خان از قدرت کنار گذاشته شود پاکستان را می‌بخشیم و گر نه پیامدهایی خواهد داشت.

ذوالفقار علی بوتو نخست وزیر فقید پاکستان که بوسیله ارتش پاکستان از کار برکنار و اعدام شد.او ازشیعیان پاکستان بود.

پیش گفتار:

دو روز پس از ماجرای یازدهم سپتامبر و فروریختن برج‌های تجارت جهانی، ژنرال “جان ابی زید” فرمانده ستاد مرکزی ارتش آمریکا با پرویز مشرف تماس گرفته و با رساندن یک پیام کوتاه تلفن را قطع می‌کند.رییس دفتر  رئیس‌جمهور، پس از پایان این مکالمه کوتاه از رئیس خود می‌پرسد که چه چیزی باعث بهت شدید او شده است! مشرف بدون پاسخ به سوال شروع به قدم زدن بی‌وقفه در حیاط کاخ ایوان صدر کرده و از منشی خود می‌خواهد فرماندهان ارتش را برای جلسه ای مهم دعوت کند. مشرف به سران نظامی می‌گوید که آمریکایی‌ها از او خواسته‌اند تا در ۴۸ ساعت آینده فرماندهی کنترل مراکز هسته‌ای پاکستان به‌صورت کامل در اختیار نیروهای ویژه سازمان سیا قرار بگیرد. مشرف ‌به فرماندهان ارتش می‌گوید که ابی زید تهدید کرده است که اگر دستور جورج بوش اجرا نشود، کلیه تأسیسات هسته‌ای پاکستان بمباران خواهد شد. نتیجه جلسه فرماندهان ارتش با رئیس جمهور وقت آن بود که کنترل هسته ای پاکستان از دست دولت خارج شد.روزنامه معروف « جنگ» در پاکستان ، آن روزها در یک سرمقاله مهم علیه مشرف نوشت که صدای پاکستان را باید از کاخ سفیدشنید .پس از آن ماجرا شایعه شد که بخش مهمی از تحولات سیاسی و امنیتی در  پاکستان ، بااراده کشورهای خارجی پیش رفته  تا جایی که برخی می‌گویند دوران کودتاهای ژنرال‌ها در پاکستان تمام‌ شده است، زیرا با یک علامت اشاره از لندن یا واشنگتن، دولت اسلام‌آباد خودش را با غربی‌ها هماهنگ می کند. [۲]

بی نظیر بوتو نخست وزیر اسبق پاکستان که بوسیله گروههای تکفیری ترور شد

   طرح موضوع:

مشکلات عمران خان از روزی شروع شد که اسلام‌آباد درگرفتن وام‌های خارجی از صندوق بین‌المللی پول با مشکل روبرو شده و چرخش سیاسی محسوس از غرب به شرق در حوزه روابط خارجی پاکستان لمس شد. آمریکایی‌ها نمی‌توانستند این شرایط را تحمل کنند. از دست دادن یک‌مهره مهم امنیتی در نقطه گریز ارتباط با چین مسئله‌ای نبود که واشنگتن به‌سادگی از روی آن عبور کند، همین مسئله باعث شد تا عمران خان در نقطه سقوط قرار بگیرد. لذا پس از بازدید نخست‌وزیر پاکستان از کاخ کرملین و دیدار با پوتین، عمران خان  با اشاره آمریکایی‌ها،  احزاب مؤتلف با خود (حرکت متحده قومی، مسلم لیگ شاخه قائد اعظم و حزب عوامی بلوچستان) را ازدست‌داده و دو حزب استخوان‌دار و قدیمی مسلم لیگ (شاخه نواز) و حزب مردم ، مقدمات نقشه رأی عدم اعتماد به او را در مجلس چیدند. «عمران خان» آخرین تلاش خود را برای ماندن در قدرت انجام داد و سندی را  ادعا و ارایه کردکه در آن  مقامات ایالات متحده آمریکا،‌ علیه او ، و در ائتلاف با مخالفان پارلمانی‌اش، توطئه کرده‌اند. [۳]

با وجود تقابل‌های شدید پارلمانی و درگیری مردم طرفدار عمران خان با پلیس و نیروهای شبه‌نظامی که در اسلام آباد حضور چشمگیری داشتند، در نهایت رای‌گیری برگزار شد. ۱۷۴ تن از ۳۴۲ عضو پارلمان پاکستان پس از ۱۲ ساعت کشمکش که تا بعد از نیمه شب ادامه یافت، رای به برکناری عمران خان دادند.  نخست‌وزیر پاکستان، پس از یک روز آشفته و پر هرج و مرج که در آن رای «عدم اعتماد» در پارلمان بارها به تعویق افتاد، از سمت خود برکنار شد. عمران خان، رئیس حزب «تحریک انصاف» پس از ۳ سال و ۸ ماه از حکومت به‌دنبال آنچه وی دخالت آمریکا می‌داند در مورخ  ۲۰ فروردینماه ۱۴۰۱، با طرح استیضاح جناح مخالف از سمت نخست‌وزیری برکنار شد.وی از مردم خواست در برابر دخالت‌های آمریکا در امور داخلی پاکستان اعتراض کنند.

 

ژنرال محمد ضیاءالحق که در سانحه هوائی کشته شد

تظاهرات طرفداری از عمران خان در اسلام آباد( ۲۰ فروردین ماه ۱۴۰۱ ،  ۹ آپریل ۲۰۲۲ )

عمران‌خان اولین نخست‌وزیر در تاریخ این کشور شد که بدون کودتای نظامی و یا ترور( قتل)  با رای عدم اعتماد پارلمان از قدرت برکنار شده است. در اعتراض به برکنارنمودن « عمران خان» از نخست وزیری، اسد قیصر، رئیس پارلمان پاکستان، قاسم سوری، معاون پارلمان، خالد جاوید، دادستان کل پاکستان نیز استعفا ی خود را اعلام کردند.[۴] برکناری عمران‌خان به این معناست که هیچ نخست‌وزیری در تاریخ پاکستان دوره کامل زمامداری را به اتمام نرسانده است. هم چنین تا کنون هیچ نخست‌وزیری هرگز یک دوره کامل پنج ساله پارلمانی را در پاکستان به پایان نرسانده است. عمران خان هم بسان بسیاری از  نخست‌وزیران قبلی پاکستان ، بر سر انتصابات کلیدی و سیاست خارجی با ارتش اختلاف پیدا کرد. در ماه اکتبر، زمانی که عمران خان تلاش کرد سپهبد «فیض حمید» را به‌عنوان رئیس اطلاعات نظامی حفظ و گزینه ژنرال «قمر باجوا»، فرمانده ارتش را رد کرد، تنش‌‌های نظامی، غیرنظامی در نگاه عموم فوران کرد. سپهبد «ندیم انجم» نامزد ژنرال باجوا، سرانجام به‌عنوان مدیرکل جدید اطلاعات نظامی پاکستان منصوب شد؛ اما بن‌بست چندهفته‌ای کار خود را کرد. دومین دوره ژنرال باجوا به‌عنوان فرمانده ارتش در ماه نوامبر به پایان می‌رسد و ژنرال« فیض حمید» یکی از ارشدترین ژنرال‌های واجد شرایط جایگزین احتمالی وی است. هم چنین تلاش عمران خان برای بازنگری در روابط با ایالات متحده، بزرگ‌ترین شریک تجاری پاکستان و متحدی سرسخت که ارتش به دنبال حفظ آن به‌عنوان یک شریک مهم است، فوق‌العاده مهم بود. در فوریه، در پی آنچه عمران خان به‌عنوان سیاست خارجی بی‌طرف توصیف کرد، به روسیه سفر کرد تا در آستانه تهاجم روسیه به اوکراین به دنبال معاملات تجاری باشد. او ساعاتی پس از شروع حمله در ۲۴ فوریه، روسیه را ترک کرد. پس از اینکه عمران خان یک چرخش داخلی پرمخاطب را انجام داد، اختلافات  وی و سران ارتش تشدید شد. کم‌کم زمزمه برکناری عمران خان مطرح و شایع شد که ایالات متحده قصد برکناری او را دارد. دلیل آن هم تنبیه وی برای سفر به روسیه است. به‌عنوان شاهدی بر این توطئه، عمران خان در یک تظاهرات عمومی در اسلام‌آباد در ۲۷ مارس نامه‌ای را تکان داد و مدعی شد که ایالات متحده به پاکستان هشدار دیپلماتیک داده و درصدد است تا او را از سمت نخست وزیری برکنار کند. اکنون عمران خان برکنار شده اما در میان موافقان و مخالفانش دو دیدگاه درباره وی وجود دارد،

  • او برای یک پاکستان سربلند و مستقل، ایستادگی کرد.۲- او برای پاکستان بحران سازی کرد.

در حالی که در جمهوری پاکستان، نخست‌وزیر، ‌فرمانده ارتش را منصوب می‌کند، برکناری ناگهانی «عمران‌خان» نخست‌وزیر پاکستان، یکی از رویدادهای معماگونه این روزهای جهان بود. عمران خان پس از به قدرت رسیدن، با افتخار اعلام کرد: با ارتش در مورد تصمیم‌گیری‌های سیاسی “هم‌دل” هستند. نتایج  تداوم این وضعیت مایه نگرانی فعالان جامعه مدنی شد، زیرا آنان با موجی از حملات و آدم‌ربایی‌ها مواجه شدند که شامل  روزنامه‌نگاران و مفسران منتقد دولت آقای عمران خان بود.  سرویس‌های اطلاعاتی و دولت ، دخالت خود را انکار کردند، اما هیچ مقصر دیگری هرگز شناسایی نشد.

ژنرال پرویز مشرف که نه سال بر پاکستان حکومت کرد و سپس مستعفی شد

  پس از گذشت  حدود ۱۵ سال، این اولین سفر یک نخست وزیر پاکستانی به مسکوبود که قراردادهای خوبی هم در آن به امضای هر دو طرف رسید و گسترش روابط این دو کشوررا افزایش داد، چیزی که چندان به مذاق آمریکایی‌ها خوش نمی‌آید. یکی از دلایل مهم مخالفت آمریکایی‌ها و برخی نظامیان پاکستانی با عمران خان ، بحث مخالفت عمران خان با برپایی پایگاه نظامی ایالات متحده آمریکا در این کشور است. چون آمریکایی‌ها اعلام کردند که ما با وجود این که از افغانستان خارج شده‌ایم یک پایگاه در نزدیکی این کشور برای کنترل آن خواهیم داشت و بهترین جا برای برپایی این پایگاه پاکستان بود که عمران خان با این مسئله مخالفت نمود.آمریکایی ها احتمال نمی دادند که عمران خان بتواند با دادن پایگاه  به آنان مخالفت بکند. [۵]

علل سقوط سیاسی « عمران خان»

  • حزب «تحریک انصاف پاکستان،‌(PTI) ،  در پارلمان،‌حمایت متحدان ائتلافی واکثریت مورد نیاز برای شکست رای عدم اعتماد را از دست داده بود.
  • عمران خان حمایت ارتش قدرتمند پاکستان را از دست داده است؛ ارتشی که به ادعای مخالفان به پیروزی او در انتخابات عمومی ۲۰۱۸ .م،‌کمک کرد.بدون شک عمران خان در سال ۲۰۱۸ .م، از حمایت عمومی گسترده و راستینی برخوردار بود.اما او از حمایت پنهانی آنچه که در پاکستان از آن به عنوان سیستم ، حاکمیت، یا ارتش یاد می‌شود نیز برخوردار بود. ارتش، مستقیم یا غیرمستقیم، کشور را در بیشتر دوران حیات خود تحت کنترل داشته است . منتقدان، دولت عمران خان را یک “رژیم ترکیبی” می‌نامند. طبق گزارش‌ها، ژنرال« بجوا »و عمران خان بر سر حمله روسیه به اوکراین با هم اختلاف داشتند. مهم تر از همه، شکافی بود که بین ژنرال باجوا و ژنرال «‌فیض حمید»‌، که بسیاری او را رئیس بعدی ارتش می‌دیدند، پدیدار شد. ژنرال« فیض حمید »‌ که از عمران خان حمایت می کرد،‌ظاهراً آنقدر به آینده خود اطمینان داشت که حتی قبلاً به مقامات کشور همسایه، افغانستان، گفته بود که او مسئول بعدی ارتش خواهد بود. البته ارتش پاکستان خود با هشدار مکرر در مورد خطرات مبهم “توطئه‌های خارجی” یا “برنامه‌های خارجی”، جوی مساعد برای تئوری‌های توطئه ایجاد کرده است. اگر چه ارتش اخیرا به شکلی آشکار با نخست‌‌وزیر بر سر انتصاب‌‌های نظامی ارشد و تصمیم‌‌گیری‌‌های سیاسی درگیر شده بود.[۶]
  • طی چند سال  اخیر، دولت عمران خان متوجه گردید که ‌آمریکایی‌ها زیاد به سمت هند می روند و در مسائل منطقه‌ای از هندوستان حمایت می‌کنند. برای این که بتوانند در این میان توازنی ایجاد کنند گرایش خود را به سمت چین و مخصوصاً روسیه گسترش دادند.

حمایت پارلمانی از نخست‌‌وزیر زمانی شروع به ریزش کرد که ارتش اعلام کرد که در کنار عمران خان و در برابر مخالفان قرار نمی‌‌گیرد؛ یعنی همان سیاست به اصطلاح بی‌‌طرفی. در این خصوص سناتور« کاکار »‌گفت: وقتی تشکیلات (منظورش  ارتش بود)‌ بی‌طرفی پیشه کرد، متحدان دریافتند که دولت دوام نخواهد آورد. متحدان سابق به‌طور فزاینده‌‌ای درباره سومین مسیر سیاست پاکستان بی‌پرده‌تر شده‌اند. این مسیر چیزی نیست جز روابط نظامی- غیرنظامی یعنی دولتی متشکل از نظامیان و غیرنظامیان. یعنی تداوم سلطه پشت پرده نظامیان با حکومت  های ائتلافی

 نخست وزیری شهباز شریف

شهباز (برادر کوچک‌تر نواز شریف، نخست‌وزیر پیشین است)‌. ۷۰ ساله، تا کنون سه بار به عنوان وزیر ارشد بزرگترین ایالت پاکستان، «پنجاب= پنج آب » موظف گردیده است.. این ایالت پایگاه قدرت خانواده او است.شهباز شریف به مدیری سرسخت و پرکارشهره است.  دو بار ازدواج کرده است . در لاهور در خانواده‌ای ثروتمند به دنیا آمد. در دانشگاه دولتی همان شهر در رشته علوم انسانی تا درجه کارشناسی تحصیل کرد. پس از آن وارد تجارت (با ثروت خانوادگی )شد و حالا نیز مالک مشترک یک شرکت فولاد است. ثروتمند و املاک زیادی در داخل و خارج (مجموعه املاک لوکس در لندن و دبی )از پاکستان دارد. در سال ۱۹۸۸ .م،‌به عنوان نماینده وارد مجلس ایالتی( پنجاب)‌ شد. اولین بار در سال ۱۹۹۷ سر وزیر ایالت پنجاب شد، در سال ۲۰۰۸ مجددا سر وزیر پنجاب شد.بار سوم در ۲۰۱۳ سر وزیر پنجاب شد. پس از سال ۲۰۱۷، که برادرش نواز به اتهام پنهان‌کاری دارایی‌هایی که در اسناد پاناما فاش شدو به زندان افتاد  وی ریاست حزب مسلم لیگ – شاخه نواز را برعهده گرفته است.وی از سال ۲۰۱۸ تاکنون رهبری مخالفان دولت عمران خان را برعهده داشت. شهباز شریف، رهبر حزب مسلم‌لیگ شاخه نواز، با کسب ۱۷۴ رای در پارلمان به عنوان بیست و سومین ( ۲۳) نخست‌وزیر پاکستان انتخاب شد. !

شهباز شریف اذعان نمود: مدت‌ها پیش با آصف علی زرداری و بلاول بوتو، رهبران حزب مردم ملاقات کرده و از مدت‌ها قبل تصمیماتی در زمینه رای‌عدم اعتماد  به عمران خان گرفته شده بود.به گفته وی، توافق مخالفان پس از هشتم مارس۲۰۲۲ نهایی شده است.وی در سخنان خود هم چنین به بازسازی روابط با آمریکا و نیز ادامه همکاری با چین اشاره کرد. نخست‌وزیر جدیدپاکستان در ادامه اضافه کرد که حقوق پایه را ماهانه ۲۵ هزار روپیه قرار خواهد داد. شهباز شریف،  به عنوان نخست‎‌وزیر این کشور می‌تواند تا اکتبر ۲۰۲۳ .م که قرار است انتخابات عمومی بعدی برگزار شود، در این پست بماند.

گفته می‌شود که شهباز شریف، با ارتش قدرتمند این کشور رابطه دوستانه دارد، ارتشی که حکومت را در حدود نیمی از حدود هشت دهه عمر پاکستان پس از استقلال در ۱۹۴۷.م  در اختیار داشته است و تعیین کننده خط و مشی اساسی کشور به ویژه سیاست خارجی و دفاعی این کشور است.پس از  اعلام نخست وزیری شهباز شریف، رجب طیب اردوعان، رییس جمهور ترکیه،‌ انتخاب را به وی تبریک گفت.  ضمن آن که سرکنسول چین در لاهور در زمان پایان ماموریت‌اش(۲۰۲۱)‌ در نامه‌ای به شهباز شریف از او به عنوان “دوست قدیمی چین” تعریف و از اجرای سریع پروژه‌های کریدور اقتصادی چین- پاکستان تمجید کرد.این دیپلمات چینی در این نامه نوشته است که حزب مسلم‌لیگ نواز دوست چین است؛ چه زمانی که در قدرت باشد، چه در صف مخالفان دولت.

عمران خان و پوتین در مسکو با هم ملاقات کردند

خاندان شریف مناسبات دوستانه‌ای با نارندا مودی، نخست‌وزیر هند، داشته‌اند.نواز شریف، در اقدامی تاریخی در سال ۲۰۱۴ در مراسم تحلیف آقای مودی شرکت کرد که خبرساز شد.سال بعد آن، آقای مودی به اقامتگاه نواز شریف در لاهور رفت و در عروسی نوه او شرکت کرد..نواز شریف به استقبال نارندا مودی به فرودگاه علامه اقبال لاهور رفت. ارتش پاکستان نسبت به تلاش‌ها برای بهبود روابط با هند حساس است و سیاست این کشور در مورد هند را کنترل می‌کند. با نخست وزیری شهباز شریف گمان می رود:  ضمن کاهش نسبی تنش های دهلی نو- اسلام آباد، تداوم همکاری پکن- اسلام آباد  و نیز ادامه هماهنگی اسلام آباد با واشنگتن و لندن،‌  هم چنین دریافت کمک های مالی از آل سعود ، الویت های سیاست خارجی وی باشد.

تاثیر تحولات اخیر ج.ا.پاکستان بر روابط با ج.ا.ایران

گرچه دولت عمران خان  تعامل و همکاری خوبی در حوزه‌های سیاسی و امنیتی با ج.ا.ایران داشت ولی عملاً در حوزه اقتصادی نتوانست سطح روابط خود را با ایران افزایش و بهبود دهد،. اما  در وضعیت کنونی، هرگونه تغییر دولت در پاکستان نمی‌تواند تغییرات کلان، راهبردی و گسترده‌ای را در روابط خارجی پاکستان با ج.ا.ایران در پی داشته باشد؛ چراکه همه احزاب پاکستان به نوعی در چارچوب منافع و رویکردهای کلان  ارتش و  سیاست خارجی، نگاه تقریباً یکسانی نسبت به ایران دارند البته این روابط می‌تواند متناسب با احزاب مختلف منجر به تغییرات تاکتیکی شود اما در رویکرد کلان سیاست خارجی پاکستان همواره نگاه ثابت و یکسانی نسبت به ایران وجود داشته است. حتی در صورت کودتای ارتش، چنانچه  حکومت ائتلافی حزب مردم به قدرت برسد، ممکن است تمایل بیشتری به افزایش روابط با ایران در پاکستان وجود داشته باشد و در مقابل اگر  حکومت ائتلافی حزب مسلم لیگ – شاخه  نواز ، روی کار بیاید، ممکن است تمایل کمتری نسبت به ارتباط با ایران وجود داشته باشد اما این نمی‌تواند به معنای چالش گسترده در روابط با ایران باشد، بلکه منافع ملی ج.ا.پاکستان ایجاب می کند مقامات این کشور همواره روابط را باج.ا. ایران حفظ و حدی را برای آن رعایت کنند. [۷]

[۱]   خبرگزاری آناتولی ترکیه       ۱۴۰۱۰۱۲۰ = ۰۹٫۰۴٫۲۰۲۲

[۲]   مشرق، کد خبر ۱۳۵۷۸۰۱ ، تاریخ انتشار: ۱۵ فروردین ۱۴۰۱

[۳]   واشنگتن‌پست ، گزارش « پاملا کونستابل» منتشره نهم آوریل (۲۰فروردین ماه)

[۴]  دنیای اقتصاد، شماره   ۵۴۲۵ تاریخ انتشار:   ۱۴۰۱/۰۱/۲۲ ، شماره خبر: ۳۸۵۶۳۶۵

[۵]  قدرت‌الله الیکایی،  منتشره : نور نیوز، شناسه خبر : ۹۳۲۸۱  ، تاریخ انتشار : ۱۴۰۱۰۱۲۳

[۶]       الجزیره ،‌« سیریل آلمیدا» گزارش منتره  ۹ آوریل

[۷]  فرزاد رمضانی بونش،  ایسنا،‌کد خبر: ۱۴۰۱۰۱۱۶۰۸۰۹۳  ، چهارشنبه  ۱۷ فروردین ۱۴۰۱

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.