در محیط داخلی و پیرامونی ایران چه می گذرد؟

0 170

مقدمه و طرح مساله

ایران با ۱۵ کشور همسایه است و تحولاتی که در محیط پیرامونی ایران رخ می دهد خواه ناخواه می توان آثار و تبعاتی بر ایران داشته باشد کما اینکه تحولات ایران هم می تواند بر این کشورها تاثیرگذار باشد. همزمان با تبدیل برق آسای اعتراض ها به بهانه درگذشت مهسا امینی به موج جدید اغتشاشات در ایران تحولاتی در محیط پیرامونی ایران هم در حال رخ دادن است که می تواند تاثیرات متقابل به همراه داشته باشد. بهره برداری های بی حدو حصر رژیم صهیونیستی از اغتشاشات ایران، دعوت آشکارعربستان به ایجاد اغتشاش در عراق همزمان با توافق احزاب سیاسی بر سر تشکیل دولت جدید بعد از نزدیک به یک سال خلاء سیاسی، ایجاد ابهام درباره چشم انداز تمدید آتش بس در یمن و ازسرگیری و تشدید درگیری های جمهوری آذربایجان و ارمنستان بر سر منطقه ای که می تواند اثار ژئوپولتیک برای ایران به همراه داشته باشد از جمله مواردی است که در این مقطع زمانی جلب توجه می کنند و با قرار دادن آن ها در یک پکیج می توان به تحلیل نسبتا جامع درباره پشت پرده این تحولات دست یافت.

نمایی از بهره برداری های اسرائیل از اغتشاشات ایران

ازهر نظر که به موضوع نگاه شود تل آویو منتفع اصلی انحراف سریع و برق آسای اعتراض ها به درگذشت مهسا امینی از مسیرطبیعی و تبدیل آن به آشوب افکنی و اغتشاش آفرینی در ایران است.

اغتشاش و آشوب آخرین حربه تل آویو برای جلوگیری ازاحیای برجام
تاکنون هربار که مذاکرات هسته ای ایران با وساطت طرف های بین المللی بخصوص اروپایی به نقطه توافق نزدیک شده با مداخله رژیم صهیونیستی و لابی های یهودی ناکام مانده که آخرین مورد آن طرح پیشنهادی جوزف بورل مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا بود که به اذعان محافل نزدیک به مذاکرات چند ثانیه با توافق جدید باقی نمانده بود. هفتادوهفتمین نشست سران مجمع عمومی سازمان ملل که بعد از سال ۲۰۱۹ اولین نشست حضوری از نوع خود بود با توجه به حضور همه طرف های دخیل در مذاکرات هسته ای ایران می توانست فرصتی برای طی مسیر کوتاه باقیمانده برای احیای برجام باشد که با رخداد مرگ مرحومه مهسا امینی و تبدیل برق آسای اعتراض های ناشی از آن به احیای مجدد پروژه براندازی و ایجاد آشوب و اغتشاش در ایران ناکام ماند.


باور تل آویو در برابر موضوع هسته ای ایران بر این است که در برابر دو گزینه بد و بدتر یا بدتر و بدترین قرار گرفته است . بدین معنی که اگر با احیای برجام موافقت کند قدرت و توان هسته ای ایران در موقعیت فعلی حفظ می شود که به مراتب بیشتر از توان هسته ای آن در سال ۲۰۱۵ است و این بدین مفهوم است که اعمال فشار این رژیم در دوره نتانیاهو بر ترامپ برای خروج از توافقنامه هسته ای با ایران نتایج عکس برای این رژیم به بار آورده است و اگر با احیای توافقنامه هسته ای موافقت نکند توان و قدرت هسته ای ایران باز هم تقویت و به نقطه بی بازگشت می رسد.
رژیم صهیونیستی در دوره بنت بعد از ناکامی از توسل به اقدام نظامی برای آسیب رساندن به تاسیسات هسته ای ایران از طرحی بنام ” هزارچاقو” رونمایی کرد و دست زدن به ایجاد اغتشاشات و آشوب ها در ایران با استفاده از عوامل نیابتی خود در برخی از کشورهای همسایه ایران می تواند مصداقی جدید از این استراتژی هزار چاقو باشد که البته در صورت موفقیت می تواند حامیان اقدام نظامی یکجانبه را به وسوسه بیندازد بخصوص آن که طبق آخرین نظرسنجی در فلسطین اشغالی تعداد حامیان حمله نظامی به تاسیسات ایران بدون کمک امریکا درمیان صهیونیست ها به ۴۹درصد افزایش یافته است.

بهره گیری ازاغتشاشات ایران در جهت انتخابات زودهنگام کنست و اشغال گام به گام کرانه باختری
سرزمین های اشغالی جدا از اینکه انتخابات کنست( پارلمان اسرائیل) در آبانماه برگزار خواهد شد و ایران به یکی از سوژه های تاثیرگذار بر نتایج این انتخابات تبدیل شده است، رژیم صهیونیستی عملیات موسوم به موج شکن را در کرانه باختری به مرحله اجرا گذاشته است و در پوشش بازداشت جوانان فلسطینی و مهار انتفاضه جدید، شهرهای فلسطینی را یکی پس از دیگری از کنترل تشکیلات خودگردان خارج می کند و بار دیگر به زیر اشغال خود در می آورد و در یک چنین شرایطی آشوب ها و اغتشاشات در ایران چه از منظر انتخابات کنست و چه از منظر ادامه عملیات نظامی در کرانه باختری به نفع ائتلاف بنت- لاپید است که می کوشند گوی افراطی گری را از رقبای لیکودی خود و در راس ان نتانیاهو بربایند بخصوص آن که طبق آخرین نظرسنجی ها در فلسطین اشغالی گرایشات افراطی در جامعه صهیونیستی افزایش و تعداد حامیان طرح تشکیل دو دولت به ۳۲ درصد تقلیل یافته است.

 


بهره گیری از اغتشاشات ایران درجهت تضعیف حضور ایران در سوریه
اسرائیل ازجنگ سوریه در پی این بود که این کشور به واسطه گروه های تکفیری به امارات های جدا از هم تبدیل شود و این رژیم بتواند مناطق جنوبی ان را به زیر اشغال خود در آورد و مرزهای خود را گسترش دهد. اما این جنگ درست برعکس تصور تل آویو، باعث شد حضور ایران و مقاومت در سوریه بیش از پیش تقویت شود. امید تل آویو تا پیش از جنگ اوکراین به این بود که به واسطه روسیه بتواند با این نگرانی ها و مخاطرات مقابله کند اما جنگ اوکراین از یک سو به واسطه حمایت تل اویو از ناتو و قرار گرفتن در کنار دولت زلنسکی روابط مسکو و تل اویو را شکرآب کرد و از دیگر سو موجب شد روسیه حضور نظامی خود را در سوریه کاهش دهد تا به تقویت قوای نظامی خود در اوکراین بپردازد که این مسئله زمینه و فرصت جدیدی برای تقویت حضور ایران و مقاومت در سوریه فراهم کرد که این امر نگرانی های این رژیم را افزایش داده است.

بهره گیری از اغتشاشات ایران در جهت تضعیف سلاح مقاومت در لبنان
اسرائیل انتظار داشت بعد از عقب نشینی ازجنوب لبنان زمینه برای خلع سلاح حزب الله حزب الله فراهم شود اما با کشف ذخایرعظم گازی در دریای مدیترانه و تلاش تل آویو برای بهره برداری یکجانبه از ذخایر گازی مشترک با لبنان عرصه جدیدی برای مشروعیت سلاح مقاومت فراهم شد و با ورود حزب الله به حوزه گازی کاریش در نهایت این رژیم ناچار به تعدیل مواضع خود شد اما هنوز به طور کامل ازمواضع خود دست نکشیده است. این مسئله در آستانه انتخابات کنست برای لاپید گران تمام شده و به دست مایه تبلیغاتی احزاب رقیب و در راس آن حزب لیکود به رهبری نتانیاهو تبدیل شده است. از این منظر ایجاد آشوب و اغتشاش در ایران می تواند با این هدف همراه باشد که لاپید را از این فشارها نجات دهد و درعین حال فرصتی جدید برای اعمال فشار بر لبنان و حزب الله فراهم کند.

خیزعربستان برای ایجاد آشوب و اغتشاش در عراق

آن چه این احتمال را تقویت می کند تلاش رسانه های سعودی برای دامن زدن به دور جدید ناآرامی ها و اغتشاشات در عراق به بهانه سالگرد اغازحرکت موسوم به انقلاب اکتبر در روز شنبه آینده برابر با اول اکتبر و نهم مهرماه است که به استعفای اجباری عادل عبد المهدی نخست وزیر منتخب مردم عراق انجامید. در این راستا، شبکه تلویزیونی سعودی الحدث اوضاع عراق را مبهم توصیف کرد و گزارش داد که اگر بحران سیاسی عراق حل نشود، احتمال دارد که با فرارسیدن سومین سالگرد تظاهرات تشرین، این کشور بار دیگر شاهد ناامنی و تظاهرات شود… نبود جریان صدر در پارلمان و مطرح نکردن آراء خود ممکن است به از سرگیری مجدد تظاهرات در کشور منجر شود. نباید فراموش کنیم که چیزی به سالگرد تظاهرات انقلاب عشرین نمانده است.”
مجله ایندیپندنت که توسط محمد بن سلمان خریداری شده در مطلبی درتحلیل استعفای حلبوسی نوشته:”… در عین حال، سالگرد جنبش اکتبر ۲۰۱۹ عراق نیز در راه است و پیش‌بینی می‌شود که روز اول اکتبر، تظاهرات بزرگی به این مناسبت در بغداد برگزار شود. سه سال پیش در اکتبر ۲۰۱۹، حرکت گسترده مردم عراق علیه فساد دولتی و نظام قومی-مذهبی و کنترل جامعه از سوی شبه‌نظامی‌های نزدیک به جمهوری اسلامی ایران، منجر به صدها کشته و هزاران زخمی شد. نیروهای امنیتی عراق اینک برای تظاهرات سالگرد اول اکتبر آماده می‌شوند و جو نزدیک میدان تحریر به شدت امنیتی است”.


به نظرمی رسد عربستان در پی کشاندن دامنه اغتشاشات از ایران به عراق است . با وجود اینکه عربستان در ظاهر به ترمیم و بهبود رابطه با ایران تظاهر می کند اما در عمل در خط مقدم پروژه براندازی در ایران قرار دارد و رسانه های فارسی زبان بیگانه را در این جهت تغذیه و تامین می کند. به دلیل فشارهای عربستان، بی بی سی فارسی هم به یک ایران انترنشنال جدید تبدیل شده است که شب و روز به ایجاد بلوا و آشوب درایران مشغول است.
با وجود اینکه دولت جدید در عراق با هدایت و مدیریت چارچوب هماهنگی در یک قدمی تشکیل قرار دارد اما احتمال اینکه به دلیل مداخلات و کارشکنی های طرف های خارجی و در راس آن عربستان فرصت موجود از دست برود وجود دارد کما اینکه تلاش های مربوط به احیای برجام نیز در یک قدمی توافق قرار داشت که با دخالت و بسیج تلاش های رژیم صهیونیستی ناکام ماند. به نظر می رسد یک نوع تقسیم کار جدید بین عربستان و رژیم صهیونیستی صورت گرفته که بر اساس آن تل آویو رهبری تلاش ها و رایزنی ها برای جلوگیری از احیای برجام و عربستان رهبری تلاش ها برای جلوگیری از تشکیل دولت جدید و کنار رفتن دولت منتصب کاظمی را برعهده دارد اما هر دو در ایجاد اغتشاسات در ایران و عراق و دیگر عناصر محور مقاومت در کنارهم قراردارند و در عین حال از حمایت و پشتیبانی امریکا برخوردارند که به نظر می رسد با توجه به نیاز شدید غرب به تزریق نفت عراق به بازارهای جهانی در فضای جنگ اوکراین مایل به تشکیل دولت منتخب جدید درعراق و کنار رفتن دولت مصطفی کاظمی نیست و به همین دلیل طی یک سال گذشته هیچ فشاری برطرف های خودی برای شکست بن بست سیاسی وارد نکرده است.  در چنین شرایطی که ائتلاف سعودی، اسرائیلی و اروپایی- امریکایی برای ایجاد دور جدید اغتشاش در عراق خیز برداشته اند هوشمندی عراقی ها بخصوص هواداران مقتدی صدر است که می تواند عراق را از توطئه جدید عبور دهد.

تردید یمنی ها به تمدید آتش بس

با نزدیک شدن به پایان زمان آتش بس دو ماهه در یمن این سوال مطرح است که آیا امکان تمدید مجدد آتش بس وجود دارد؟

آتش بس فرشته نجات دولت های متجاوز
آتش بس دو ماهه در یمن در آغازهشتمین سال جنگ از ۱۳ خرداد ماه گذشته به مرحله درآمد و سپس به مدت دو ماه دیگردر ۱۲ خرداد و ۱۱ مرداد گذشته با همان شرایط قبلی تمدید شد و اکنون در ۱۰ مهرماه به پایان می رسد.
برقراری آتش بس دو ماهه پس از آن صورت گرفت که درداخل توان نیروهای وابسته به عربستان و امارات هم به دلیل اختلافات و رقابت های داخلی بین این دو کشور اشغالگر و هم به دلیل شکست های پی در پی روبه تحلیل رفته بود و در نتیجه نیروهای انصار الله هر روز به پیشروی های خود ادامه می دادند؛ ضمن آن که نیروهای انصارالله با استفاده از توان پهپادی و موشکی خود توانسته بود در برابر حملات هوایی عربستان به اهداف غیرنظامی در یمن به قدرت بازدارندگی دست یابد.

درعرصه بین المللی نیز جنگ اوکراین باعث افزایش بهای انرژی و بهای موادغذایی در جهان شد که این آثار تورمی بر همه کشورها از جمله کشورهای غربی برجای گذاشت. در یک چنین شرایطی امریکا و دولت های اروپایی این انگیزه را پیدا کردند که با برقراری آتش بس دریمن هم جلوی حملات پهپادی و موشکی انصارالله را به تاسیسات نفتی عربستان بگیرند تا زمینه را برای صدور نفت و افزایش ان فراهم کنند و درعین حال مانع از این شوند که امکان صدور انرژی از دیگر مناطق خلیج فارس با اخلال مواجه شود.
انگیزه واقعی امریکا از آتش بس در یمن
هدف و انگیزه امریکا برای برقراری آتش بس در یمن از همان ابتدا نه مسائل انسانی و بشردوستانه بلکه درامان نگه داشتن تاسیسات نفتی عربستان ازحملات موشکی و پهپادی نیروهای مدافع یمنی بوده است و الا اگر انگیزه انسانی بود امریکا قبل از این که سایه جنگ اوکراین بر بازارهای انرژی و مصرف در غرب سنگینی کند به مسئله آتش بس در یمن ورود پیدا می کرد و بعد از آن هم با اعمال فشار بر عربستان مانع از نقش مکرر آتش بس از سوی این کشور می شد. اما امریکا بعد از برقراری آتش بس برای اینکه بتواند عربستان را از تعهدات خود در اوپک پلاس که با روسیه داشت دور کند و یا آن را به افزایش تولید وادار کند فشارهای قبلی را نیز از دوش عربستان برداشت و این امر موجب شد عربستان با اطمینان خاطر بیشتری به اهداف نظامی خود در یمن ادامه دهد.

انتفاع بیشتر دولت های متجاوز و حامیان غربی آن ها از آتش بس
با توجه به عوامل دخیل در برقراری آتش بس ازهمان ابتدا مشخص بود که برقراری آتش بس به نفع دولت های متجاوز سعودی و اماراتی و همپیمانان غربی آن ها تمام خواهد شد کما اینکه در عمل نیز همین اتفاق افتاد و عربستان به حملات هوایی روزمره خود به یمن ادامه داد بدون اینکه پاسخ متقابل را از سوی یمنی ها به تاسیسات نفتی خود دریافت کند. دولت های غربی نیز نه تنها از واردات انرژی از خلیج فارس و در راس ان عربستان اطمینان حاصل کردند بلکه به واسطه دولت های عربستان و امارات شرکت های نفت و گاز خود را در مناطق تحت اشغال یمن فعال کردند و به استخراج غیرقانونی نفت و گاز این کشور اقدام کردند به گونه ایی که وزیر نفت دولت نجات ملی ارزش منابع نفتی سرقت شده این کشور تنها در فاصله ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱ را نه و نیم میلیارد دلار برآورد کرد.

همچنین با توجه به اینکه یمن علاوه بر ذخایر نفتی که حدود ۱۱.۹۵۰ میلیارد بشکه براورد شده از ذخایر قابل توجه گازی حدود ۱۸.۲۸۳ تریلیون فوت مکعب برخورداراست لذا دولت های اروپایی که با مشکل قطع صدور گاز روسیه بعد از جنگ اوکراین مواجه شده اند، به واسطه دولت های اشغالگرعربستان و امارات و نیروهای تحت امر آن ها به استخراج و انتقال گاز یمن به بهای اندک پرداخته اند واین در حالی است که برابر خود گزارش های سازمان ملل و دیگر نهادهای بین المللی فقر در یمن بیداد می کند و بیش از دو سوم مردم این کشور به کمک های غذایی فوری نیاز دارند.
چشم انداز مبهم تمدید آتش بس
با توجه به اینکه آتش بس در یمن تاثیر کاملا متفاوت بر طرف های دخیل برجای گذاشته است لذا دیدگاه یکسان درباره تمدید مجدد آتش بس وجود ندارد. امریکا و دولت های اروپایی که از این اتش بس منتفع شده اند برای تمدید آن تلاش می کنند و امریکا علاوه بر«تیموتی لیندرکینگ» فرستاده آمریکا در یمن، هانس گروندبرگ فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن را نیز بکار گرفته است تا تمدید مجدد و بلکه طولانی مدت آتش بس را فراهم آورد و بدین ترتیب خیالش را از صدور انرژی از منطقه خلیج فارس و تنگه استراتژیک باب المندب به بازارهای انرژی و مصرف بخصوص در غرب راحت کند و از افزایش بهای انرژی بخصوص با نزدیک شدن به انتخابات میان دوره ای کنگره در آبان ماه جلوگیری کند.

عربستان و امارات نیز هرچند در مواضع اعلامی خود سکوت اختیار کرده اند و به ظاهر خود را برای تمدید آتش بس راغب و مشتاق نشان نمی دهند اما در عمل از ان نفع می برند و خواسته ها و مواضع خود را از طریق نماینده ویژه سازمان ملل و امریکا پیش می برند و در این میان دولت نجات ملی یمن به رهبری انصارالله که به طور روزمره نقض آتش بس را از سوی دولت های متجاوز و مزدوران آن ها گزارش می کند اما قادر نیست از توان موشکی و پهپادی خود برای ایجاد بازدارندگی در برابر حملات هوایی عربستان استفاده کند لذا برای تمدید مجدد آتش بس دچار مردد شده؛ چرا که درعمل می بینند هیچ تغییری در رفتار دولت های متجاوز ایجاد نشده است اما در مقابل دست و بال آن برای پاسخ به تجاوزات و نقض مکرر آتش بس بسته شده است و بدین ترتیب برقرای آتش بس یا به نفع دولت های متجاوز تمام شده است که به تثبیت حضور نظامی خود در مناطق اشغال شده یمن پرداخته اند و یا به نفع دولت های غربی تمام شده که هم ازمهار افزایش مجدد بهای انرژی منتفع شده اند و هم اینکه به واسطه دولت های متجاوز سعودی و اماراتی و مزدوران ان ها منابع نفت و گاز یمن را به بهای ارزان به واسطه شرکت های نفت و گاز خود به یغما برده اند.

گسترش مناقشه باکو – ایروان از قره باغ  به “دالان تورانی ناتو” یا همان  “کریدورزنگزور”

ارمنستان و جمهوری آذربایجان پس از نخستین جنگ بر سر قره‌باغ در اوایل دهه ۱۹۹۰ با بیش از ۳۰ هزار کشته، بار دیگر در پاییز ۲۰۲۰ بر سر کنترل این منطقه با یکدیگر درگیر شدند. در جنگ سال ۲۰۲۰ بیش از ۶ هزار و ۵۰۰ نفر کشته شدند و بخش‌هایی از قره‌باغ به موجب یک توافق آتش‌بس میان ایروان و باکو که با میانجیگری مسکو منعقد شد، تحت حاکمیت دوباره جمهوری آذربایجان درآمد. دو ویژگی مهم این جنگ عبارت بودند از پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک و استفاده گسترده از هواپیماهای بدون سرنشین. در جریان این نبرد یک‌ماهه، ارمنی‌ها بیشتر بر نیروی توپخانه متکی بودند و آذری‌ها بر استفاده گسترده از پهپادهای جنگی. این امکان به آذربایجان اجازه داد تا خسارات سنگینی به تجهیزات نظامی ارمنستان از جمله تانک‌ها، سامانه‌های پدافند، توپخانه و نفرات نظامی وارد کنند و به این ترتیب به پیشرفت‌های قابل توجهی در زمین دست یابند و از نظر تاکتیکی بر طرف مقابل برتری داشته باشند. در نتیجه این جنگ توافقی در مسکو منعقد شد که طبق آن هفت شهر متعلق به جمهوری آذربایجان که در اشغال ارمنستان بود آزاد شد و خان کندی که مرکز قره باغ محسوب می شود لاینحل باقی ماند. در همین راستا نیروهای روسی به منظور جلوگیری از جنگی دیگر و حل و فصل مساله قره باغ بین کشورهای فیمابین در منطقه مستقر شدند. در پی آزادسازی مناطق هفت گانه، بخشی از جاده مرزی ایران به سمت ایروان نیز آزاد شد و به تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان ملحق شد.

با اینحال ایران به صراحت مخالفت خود را با هرگونه تغییرات مرزی و ژئوپولتیک همانند آن چه که در چارچوب طرحی موسوم به “کریدور زنگزور” یا در اصل همان دالان تورانی ناتو دنبال می شود، اعلام کرده است. “کریدور زنگزور”  در بطن خود ادعای ارضی  جمهوری اذربایجان علیه استان سیونیک ارمنستان را با خود دارد. به نظر می‌رسد ترکیه و جمهوری آذربایجان در تلاش‌اند با تصرف ۳۰ کیلومتر از خاک ارمنستان کریدور زنگه‌زور را به ایران و ارمنستان تحمیل کنند و در چارچوب سیاست امر واقع آن را به‌عنوان بخشی از تغییرات ژئوپلیتیک منطقه قفقاز جنوبی پیش ببرند. چون ایران تنها کشوری است که به شکل هم‌زمان، هم با جمهوری آذربایجان و هم جمهوری ارمنستان و منطقه قره‌باغ مرز مشترک دارد. بنابراین منافع و امنیت ایران به شکل مستقیم درگیر هر نوع تحولی در قفقاز و قره‌باغ خواهد بود. در عین حال کارشناسان هشدار می دهند که ‏‏اصرار باکو و آنکارا بر «دالان تورانی ناتو» نه تنها به تحقق این دالان منجر نخواهد شد بلکه با ایجاد واگرایی منطقه ای و به دلیل اتکاء بر قوم گرایی، آینده قراباغ را مبهم تر، اختلافات داخلی در حاکمیت علی اف را تشدید و نارضایتی و گسل های قومی در جمهوری آذربایجان را فعال تر خواهد ساخت .

نتیجه گیری

در دنیای کنونی و با گسترش تعاملات و درهم تنیدگی موضوعات عملا مرز بین مسائل داخلی و خارجی برداشته شده است و همچنانکه از قراین و شواهد موجود برمی آید بعد از آنکه دشمنان و رقبای جمهوری اسلامی ایران به دلیل قدرت و توان منطقه ای جمهوری اسلامی ایران  نتوانستند ایران را به عدول از مواضع و سیاست های آزادی خواهانه خود در منطقه و یا در حقوق هسته ای خود مجبور کنند  از یک سو به ایجاد اغتشاشات در داخل روی آورده و از دیگر سو کوشیده اند توجه ایران را از خاورمیانه به حوزه قفقاز منحرف کنند و یک حوزه چالشی جدید برای ایران فراهم کنند که این توجه جامع و فراگیر را به تحولات در حوزه پیرامونی ایران ضروری می سازد.

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.